زن در دوره ساسانی

عصر ساسانی را نیز می توان از درخشانترین دوران تاریخ ایران دانست. در هنگام فرمانروایی ساسانیان، زن ایرانی از ارج و پایداشت والایی برخوردار بود. تحصیل و کار برای آزاد بوده است. «گردیه» خواهر «بهرام چوبین» به سپهسالاری و نیز فرمانروایی قلمرو ری رسید. دو بانو: آزرمدخت و پوراندخت بر تخت شاهنشاهی ایران زمین نشستند. در داستان ها، بارها میبینیم که شاه ساسانی به گونه ای ناشناس در خانه شبان یا کشاورز مهمان بوده و از میان همین مردم، دختری به گرفته وبعدها فرزندی که از همان دخترشبان یا کشاورز به دنیا آمده بود، به پادشاهی ایران برگزیده می شد. قباد با دختر یکی از دهقانان اهواز زناشویی می کند و کسرا (انوشیروان) زاده میشود.

سعیدی سیرجانی» در کتاب «سیمای دو زن» هنگام سنجش میان دو زن ایرانی و عرب (شیرین ـ‌ لیلی) مینویسد: در دیار «شیرین» منعی بر مصاحبت و معاشرت مرد و زن نیست. پسران و دختران با هم می نشینند، با هم به گردش و شکار می روند و با هم در جشن ها ومهمانی ها شرکت می کنند. و عجبا که در عین آزادی معاشرت، شخصیت دختران، پاسدار عفاف ایشان است که به جای ترس از پدر و بیم بدگویان، محتسبی در درون خود دارند و حرمتی برای خویشتن قایلند. دخترها، مادران و پیران را مشاوران نیک اندیش خویشتن می دانند، و هشداری دوستانه چنان در دل و جانشان اثر می کند که وسوسه های شهزاده جوان عشرت طلبی چون پرویز نمی تواند در حصار پولادین عصمتشان رخنه کند.

در سرتاسر داستان خسرو و شیرین بیتی و اشارتی به چشم نمی خورد که آدمی زاده خیرخواه مصلحت اندیشی از عمل نامعقول شیرین انتقادی کرده باشد. در دیار شیرین مردم چنان گرم کار خویشتن اند و مشاغل روزانه، که نه از ورود نامنتظر ولیعهد شاه ایران به خود با خبر می شوند و نه پروای سرگذشت عشق شیرین و پرویز دارند. حتی یک نفر هم در این مملکت بی در و دروازه متعرض این نکته نمی شود که در بزم شبانه مهین بانو چه می گذرد و جوانانی چون پرویز و همراهانش چرا با دختران ولایتشان مسابقه اسب تازی و چوگان بازی می گذارند. گویی احدی را عقده ای از میل های سرکوفته بر دل ننشسته است. دختری سرشناس یکه و تنها بر پشت اسب می نشیند و بی هیچ ملازم و پاسداری از ناف ارمنستان تا قلب تیسفون می تازد و وقتی که محروم از دیدار یار نادیده به دیار خود برمی گردد، یک نفر مرد غیرتی در سرتاسر مملکتش پیدا نمی شود تا بپرسد چرا رفتی و کجا رفتی؟ دنیای شیرین دنیای گشاده ی بی پروایی ها است، دنیایی است که جزییاتش با یکدیگر هماهنگی دارد.
شیرین دست پرورده زنی است که سترگی از مردان بیشتر دارد، دختری ورزشکار، نشاط طلب و طبیعت دوستی است که بر اسب گردش زمانه و اندیشه و رفتار برمی نشیند و با جماعتی از دختران هم سن و سال خویش که از برقع نیست ایشان را روی بندی، هر یک با فنون سوارکاری و جنگ آوری و دفاع از خویش چنان آشنایی دارند که در معرکه مبارزه کنند. دختری که در چنین محیطی بالیده است در مورد طبیعی حق مشروع خویش یعنی انتخاب شوهر نه گرفتار حیای مزاحم است و نه در بند ریای محبت کش. آخر در محیط او هیچ دختری را به جرم زیبایش به قداره نکشیده اند و به جرم نگاه محبتی به زندان سرای حرم نسپرده اند و داغ بدنامی و رسوایی بر جبین بختش ننهاده اند، تا او بترسد و عبرت گیرد و در نخستین برخوردش با تصویر پرویز ابرو در هم کشد و روی بگرداند و دزدانه ای از گوشه چشم قناعت ورزد.

او به حکم تربیتش و محیش با نخستین جرقه عشق احساس درونی خود را بر می آورد. شیرین خود یک پا مرد است، دور از تحکمات متعصبانه و آسوده از بد زبانی ها و شایعه سازی های مردم محیط و بلفضولان قبیله اش. دخترک با اسب و چوگان سر وکار دارد نه دوک و چرخه، مرد محبوبش را شخصن انتخاب می کند و روزها و شب ها در میدان چوگان و بزم طرب با می نشیند و می گوید و می خندد، بی آنکه حریم حرمتش در هم شکند و به گستاخی های مستانه طرف مجال تجاوزی دهد. در داستان خسرو و شیرین هم واسطه و دلاله‌ای هست اما نه میان همسر آینده و پدر دختر، و نه برای جوش دادن قضیه! در همچو حال و هوایی است که شیرین با همه فوت و فن های دل ربایی آشنا و در همه مقولات لوندی استاد، یک تنه جامه سفر می پوشد و بر اسب می نشیند و به شکار شوهر می رود بی آنکه از رهزنان بیابان و ولگردان شهرهای سر راهش بیمی داشته باشد.

ملاحظه می فرمایید چه هم دست و هماهنگ شیخ گنجوی صحنه های داستان را آفریده و پرورانده است. در محیطی بدین آسودگی و استغناست که جوان پر شر و شوری چون پرویز در جنگل انبوه مسیرش، بر سطح آبگیری لبریز از طراوت هوس انگیز بهاری چشم می گشاید و دختر زیبای برهنه ای را مشغول آبتنی می بیند، و عکس العملی هماهنگ با دیگر اجزا و صحنه های داستان نشان می دهد. اگر همچو صحنه در کویر دیار لیلی اتفاق می افتاد تصور می فرمایید رهگذر به گنج رسیده وگرچه نوفل شمشیرزن باشد بدین سادگی و بزرگواری از این خلوت بی مدعی و سفره بی انتظار دست بر می داشت؟! اما در حال و هوای داستان خسرو و شیرین مجال این خشونتها نیست. در این گوشه جهان شاهزاده ای هوس پرست و شهوت زده ای چون پرویز هم چاره ای ندارد جز به صبری آورد فرهنگ در هوش، دیده بستن و دندان بر جگر گذاشتن و به آیین جوانمردی بر فرق هوای نفس پای مردانگی کوفتن و از تماشای اندام زن به سیر طبیعت پرداختن. اینجا است که خواننده بی اختیار مجذوب ظرافت هنر نمایی نظامی می شود و تسلطش در رعایت فنون داستان سرایی در همچو فضای داستانی زن نه تنها احساس حقارت و بی چارگی نمی کند که خودش را یک سر و گردن از مردان بالاتر می بیند و شاه مغرور و محتشمی چون پرویز را از لب آب تشنه برمی گرداند.

کریستیان بارتلمه» در رساله «زن در حقوق ساسانی» اشاره میکند که: تربیت در میان زنان شاهنشاهی ساسانی شیوع داشته است. کتاب حقوقی «مادیکان هزار دادستان» گزارشی را از نوشته یک قاضی محقق نقل می کند که وی را روزی، ۵ زن در سر راهش به دادگاه نگه می دارند. یکی از زنان سوالاتی راجع به مسایل حقوقی مربوط به ضمانت و اهلیت می کند.

قاضی مذکور یادآور می شود که نخست پرس و گو به خوبی برگزار شد لیکن در پاسخ آخرین سوال در جای خود ایستاده و هیچ گونه جوابی برای آن نمی دانستم. در این هنگام یکی از زنان، قدم پیش نهاده می گوید: «استاد بیهوده به مغز خود فشار نیاورید و به آسانی بگویید: نمی دانم! و ضمنا می توانید پاسخ این سوال را در فلان کتاب بیابید»! در اینجا ملاحظه می کنیم که حتی مطالعه و تحصیل علم حقوق در میان زنان عصر ساسانی بیگانه و نامأنوس نبوده است. و تصور نمیرود که این علاقه به مطالعه، در مورد رشته های عمومی تر و غیر اختصاصی تر کمتر موجود بوده است. دختر می توانست به پدر و یا قیم خود اظهار دارد که از قبول ازدواج پیشنهادی او خودداری خواهد کرد، و پدر نیز ناگزیر از قبول سخن وی می گردید. بدین ترتیب، پدر مجاز نبوده است که دختر خود را به ازدواج مجبور کند و یا حتی هنگام اجتناب دختر خود از ازدواج، نمی توانسته است او را از ارث محروم سازد و یا به وسیله دیگری او را کیفر دهد. در مورد این گونه مسایل، مردم عصر ساسانی، کم تعصب و دارای سعه‌ی صدر و افق نظر و بینشی بلند بوده اند.

زن می توانسته است در دادگاه به نفع خود اقامه دعوی کند. در موارد متعددی گزارش شده است که شوهری حق تصرف در قسمت معینی از اموال خانوادگی و یا بهای آن را صریحن به زن خود واگذار کرده است. در یک مورد جالب دیگر می خوانیم که مردی با دو زن قراردادی می بندد که یک شرکت سهامی تجارتی تشکیل دهند و در این شرکت هر یک از سه طرف دارای حقوق برابر باشند به استثنای حق فسخ قرارداد که از برای مرد باقی می ماند. از آنچه که منابع و مآخذ ما با اطمینان خاطر در اختیار ما می گذارند، می توانید ملاحظه کنید که زن در شاهنشاهی ساسانی، به راستی راه تعالی و استقلال حقوقی خود را می پیموده و نیز بخش بزرگی از این راه را در پشت سر داشته است. لیکن پیروزی عرب و سقوط شاهنشاهی ساسانی دوباره موجب شد که این موفقیت های زن، همه یکباره طریق زوال و تباهی در پیش گیرند

انی کاظمی

مؤسس تاریخ ما | علاقه‌مند یا عاشق کنکاش در تواریخ ملل، ادیان و مذاهب، تاریخ و فلسفه می‌باشم | همواره این امید را داشته‌ام که بتوانم یک گام مثبت در راستای بهبود وضعیت فرهنگی کشورم، همچنین بهبود حافظه تاریخی مردم کشورم بردارم | از طریق کلیه شبکه های اجتماعی با نام‌کاربری enikazemi می‌توانید با من در ارتباط باشید.

دیدگاه بگذارید

11 نظر در "زن در دوره ساسانی"

دنبال کردن
avatar
مرتب کردن بر اساس:   جدیدترین | قدیمی‌ترین | بیشترین رای
аксессуары
مهمان

How much spending money to bring for St Thomas Vacation?

amir
مهمان
amir

سلام
سایت خوب و پر محتوایی دارید
اگر مایل به تبادل لینک بودید
شما دو تا سایت منو با نام های زیر لینک کن

دنیای کتاب
http://worldbook.ir/

انجمن کتاب
http://forum.worldbook.ir/

بعد خبر بده تا سایت شما را در دو سایت دیگرم لینک کنم
چون این دوتا سایتم رنکشون پایینه

http://amirpar.persianblog.ir/
http://lips-girls.persianblog.ir/

با تشکر

ناگفته های باستان
مهمان

برعکس دیگر مطلبتان این مطلب واقعا دروغ زیاد داشت

زن دردوره ساسانی در ردیف حیوانات و حبوبات و غلات بود از اینرو خرید و فروش میشد

اینکه دو زن به پادشاهی رسیدند نیز از روی ناچاری بود و بس

جون هیچ مردی در دربار وجود نداشت ارزش و احترام انها همین بس که بهرام بی هیچ مزاحمتی به او تجاوز میکند سپس کورش میکند و سپس میکشدش! اینهم پادشاه ایران با انهمه شکوه و قدرت نداشته اش!

M.A
مهمان
M.A

عزیزی که میگویی وضعیت زن در دوره ساسانی بد بوده است.بدان که تو امروز با سطح معلومات متاثر از دنیای مدرن و روبه برابری زن ومرد ان دوره را نقد میکنی.ساسانیان مدعای انچه دنیای امروزدر همه نقاط جهان بر طبل ان میکوبد را نداشت. امروز با وجود ادعاهایی که بخاطر تقدسش ادم میکشند بر زن این میرود که میبینیم.پس ان تاراج ها و تاخت وتازها که بر ایران شد را چه سود.ان جوانان را پاره تن در زیر فرمان تعصب ها چه سود.تبار به نژاد پست الوده شه را چه سود.

ناگفته های ایران باستان
مهمان
ناگفته های ایران باستان

ادرس من در اینجا ویرایش شده است
http://iranbastannn.blogfa.com/

همچنین اقایی که زحمت تهیه صورت سود وزیان را کشیده اند باید بعرض برسانم موضوع را خلط نکنید

چون من درباره این مقاله اظهار نظر کردم که راست و دروغ را(=بگمان ما) درهم امیخته و مصائب بسیاری که برزن انروز میرفته را پرده کشیده و یکسویه به قضاوت نشیته
و زن اشراف را که کمتر از ۱۰ درصد جامعه بوده را نماینده زنان احتکمار شده معرفی کرده است

sard
مهمان
sard

واقعا باعث تاسفه که بعضی برای برگرداندن کیش از دست رفته شان به چه دروغهایی متوسل شده و با آب وتاب آن را به صورت راست جلوه میدهند.
در این عصر ارتباطات که هر دروغی راست جلوه میکند باید به سوگ علم نشست.
کاش حرفها با آدرس و پشتوانه دار بود

mmj
مهمان
mmj

این جای تاسف داره که امثال شما با پوشاندن حقیقت درواغهایتان را منتشر میکنید خوشبختانه حقیر بنوبه خود جرات اظهار نظر بخود نداده ام و تنها از مورخان و اوستاشناسان برجسته ایران نقل کرده ام! که اینان نیز سخنانشان برپایه مدارک مستدل بوده است بعلاوه کافی است سری بکتب فقهی باستانی بیاندازیم بقول معروف انچه عیان است چه حاجت به بیان است

tata
مهمان
tata

خیلی خوشم نیومد چون یک ساعته هنوز کامل لود نشده.

عادل
مهمان
عادل
بسم الله الرحمن الرحیم سلام… این نوشتهایی که تقدیم میکنم از سایت تاریخ دان بزرگ رضا مرادی غیاث ابادی است حتما بخــــــــــــــــــــــــــوانید و برای اینکه بدانید زن در دوره ساسانی چقدر حقیر و بی ارز بود به کتاب زن در حقوق ساسانی نوشته کریستسان بارتمه رجوع کنید… و از مدیریت محترم خواستارم تا دروغ پراکنی نکنند و به نوشتها دقت کنند.. و اما نوشتها… ………………………………………………….. اما آیا چنین دستاوردهایی در دین زرتشتی بنیادیافته در دوره ساسانی نیز پایدار می‌ماند؟ منابع دینی زرتشتی و آثار مکتوب پهلوی چه پاسخی برای پرسش ما دارند؟ آگاهی‌های موجود در کتاب‌های دینکرد (به ویژه کتاب… مطالعه کامل... »
حسین
مهمان
حسین

درود برشما
منصفانه اگر به قضاوت بنشینیم واز تاریخ گذشته ایران زمین مطلع باشیم
واز همان زاویه ای که در باره امروزمان قضاوت کنیم در باره گذشتگان به قضاوت بنشینیم خواهیم دید که اوج شکوه وقدرت ایران وایرانی سپری شده است وبازگشت ما به آن اقتداربه آسانی میسر نخواهد شد
حرز ودعای آن زمان را باید امروز به گردن آویخت که:
اهورامزدا این کشور را از دشمن ،دروغ وخشکسالی بپایاد

پری
مهمان
پری

ممنونم از نوشته ی زیبا و پر مفهوم شما
و متاسفم برای کسانی که بدون سند و مدرک و یا با توصل به منابع نا معتبر و دروغین صحبت میکنند
موفق باشید

wpDiscuz