انتقال تمدن سومری به مصر باستان

تأثیر در بین‌النهرین- تأثیر بین‌النهرین در مصر

در آن هنگام که از سومری سخن می‌رانیم، به اندازه‌ا‌ی به آغاز نزدیک هستیم که بدشواری می‌توان گفت کدام یک از چند فرهنگ و مذهب وابسته به یکدیگر موجود در خاور نزدیک باستانی بر یکدیگر پیشی داشته است. البته قدیمترین آثار نوشته که در دست است به خط سومری نوشته شده، ولی این خط ممکن است نتیجه اوضاع و احوال و تصادفات خاصی بوده باشد، و به هیچ روی از این راه نمی‌توان چنین نتیجه گرفت که فرهنگ و مقدم بر سایر فرهنگهای باستانی خاور بوده است؛ شاید آثار بازمانده تمدنهای پیش از سومری به صورتی بوده که از بین رفته و چیزی از آن برجای نمانده است. مجسمه‌های کوچک و آثار دیگری شبیه به آثار سومریان در دو شهر آشور و سامرا پیدا شده؛ چنانکه می‌دانیم این دو از شهرهایی است که بعدها در جزو حکومت آشور قرار گرفته است، ولی نمی‌دانیم که آیا چنین آثار از سومر به آن نقاط رسیده، یا  به وسیله نهر دجله از راه دیگری به آنجا آمده. نیز قانون حموربی با قانونهای اور- انگور و دونگی شباهت دارد، ولی هرگز نمی‌توان گفت که قانون حموربی از قوانین سومری الهام گرفته، چه ممکن است هر دو تای آنها از اصل کهنه‌تری استفاده کرده باشند. تنها چیزی که می‌توانیم بگوییم این است که ما ترجیح می‌‌دهیم- و البته تأکید نمی‌کنیم- که مدنیت بابل و آشور از سومر و اکد منشعب، یا لااقل به وسیله آن بارور شده باشد. خدایان بابل و نینوا و اساطیر دینی آنها، در اغلب حالات، همان خدایان و اساطیر سومری است که تغییر شکل و تحولی پیدا کرده. در مورد زبان و لغت باید گفت که ارتباط میان زبانهای بابلی و آشوری از یک طرف و زبان سومری از طرف دیگر مانند ارتباطی است که میان دو زبان فرانسوی و ایتالیایی از یک سو و زبان لاتینی از سوی دیگر وجود دارد.

شواینفورث نظر دانشمندان را به این مطلب شگفت‌انگیز متوجه ساخته است که کشت جو و ارزن و گندم، و اهلی کردن گاو و گوسفند و بز، گرچه از دورترین زمانهایی که از آن آگاهی داریم در و بین‌النهرین معمول بوده، این گیاهان و حیوانات، به حالت وحشی خود، هرگز در دیده نمی‌شوند، بلکه در زمینهای آسیای باختری و مخصوصاً یمن و قدیم آنها را می‌توان یافت. از اینجا چنین برمی‌آید که این عناصر اصلی ، یعنی کشت دانه بار و اهلی کردن حیوانات، در زمانی که از آن هیچ گونه سندی در دست نداریم، در عربستان پیدا شده و از آنجا به سرزمین بین‌النهرین (سومر و بابل و آشور) و مصر انتقال یافته است؛ این همان امری است که به نام نظریه «مثلث و فرهنگ» معروف شده. ولی آنچه تاکنون از تاریخ باستانی بلاد عرب به ما رسیده آن اندازه ناچیز است که می‌توان گفت این، تنها، فرضی است، و احتمال دارد که چنان بوده باشد.

آنچه بیش از این احتمال و امکان دارد آن است که پاره‌هایی معین از تمدن مصری از سومر و بابل سرچشمه گرفته باشد. این را می‌دانیم که ارتباطات بازرگانیی میان بین‌النهرین و مصر وجود داشته که مخصوصاً از راه ترعه سوئز صورت می‌گرفته، و شاید برای این ارتباط و انتقال کالا، از نهرهایی که پیش از این از سرزمین مصر در دریای سرخ می‌ریخته نیز استفاده می‌شد. یک نظر به نقشه جغرافیا بخوبی آشکار می‌سازد که چرا مصر، در طول تاریخ شناخته خود، بیش از آنکه به افریقا منسوب باشد، در جزو آسیای باختری به شمار می‌آمده است. تجارت و مبادلات فرهنگی بآسانی میان بین‌النهرین و مصر امکان‌پذیر بوده، ولی چون به نیل می‌رسیدند، صحرا در قسمت باختر، و آبشارهای نیل در قسمت جنوب، مانع بوده است که مصر با سایر قسمتهای افریقا ارتباط پیدا کند. بنابراین، طبیعی چنان است که در فرهنگ و تمدن مصر عوامل و عناصر فراوانی از فرهنگ بین‌النهرین وجود داشته باشد.

هرچه در مطالعه و تحقیق لغت مصری قدیم پیشتر می‌رویم، پیوند میان آن و زبانهای سامی خاور نزدیک بیشتر بر ما آشکار می‌شود. چنان به نظر می‌رسد که خطنویسی تصویری مصر، مربوط به دوره پیش از سلسله‌های سلاطین، از بلاد سومری به آن سرزمین رسیده باشد. مهر استوانه شکل- که اصل آن بدون شک از بین‌النهرین است- در قدیمترین دوره‌های تاریخ مصر ظاهر می‌شود و پس از آن از میان می‌رود؛ ممکن است گفت که این روش کار قدیمی را، که از خارج وارد شده بود، بعدها با روش ملی اصیلی جانشین ساخته‌اند. از چرخ کوزه‌گری پیش از سلسله چهارم در مصر خبری نیست، در صورتی که این چرخ مدتها پیش از آن در سومر معروف بوده است؛ ممکن است که این ‌ دستگاه با ارابه و چرخ ارابه در یک زمان از بین‌النهرین به مصر انتقال یافته باشد. سرگرزهای جنگی مصری قدیم با نظیر بابلی آن بسیار شبیه است. در میان آثار مصری مربوط به دوره پیش از سلسله‌ها، که در جبل‌الاراک به دست آمده، کاردی از سنگ چخماق است که ساخت زیبایی دارد و بر آن نقشهایی است که، از حیث موضوع و سبک، با نقشهای بین‌النهرین شبیه است. ظاهراً صناعت در باختر آسیا ایجاد شده و سپس از آنجا به مصر انتقال یافته است. نخستین مهندسی معماری مصر به مهندسی بین‌النهرین شباهت دارد؛ از آن جهت که، برای تزیین دیوارهای آجری، در آنها نیز نقشهای فرورفته به کار می‌رفته است. سفالهای دوره پیش از سلسله سلاطین مصر، و مجسمه‌های کوچک و موضوعات تزیینی آنها، در بسیاری از نمونه‌ها، شبیه نظایر آنها در بین‌النهرین است، یا بدون شک با آن ارتباط فراوان دارد. در میان آثار مصریی که از آن زمان به جای مانده مجسمه‌های کوچکی از خدایان است که اصل آسیایی آنها آشکارا دیده می‌شود. در زمانی که به حکایت تمام، ظواهر تمدن مصری در آغاز پیدایش خود بود، هنرمندان شهر اور مجسمه‌هایی می‌ساختند و نقشهایی بر آنها می‌کشیدند که، خود، نماینده آن بود که مدت درازی از پیدایش این دو هنر در سومر می‌گذرد.

این شکستی برای مصر نیست که پیشی تمدن را در بلاد سومر اعتراف کند، چه ریشه‌ها و عناصری که نیل از دجله و فرات گرفته، هر چه باشد، رشد و ترقی کرده و بارور شده و تمدن خاص و خالص مصری از آن بیرون آمده است، که بدون شک ثروتمندترین و بلندآوازترین و نیرومندترین فرهنگ و تمدن شناخته شده در تاریخ است؛ تمدن مصری زیبایی و لطف خاصی دارد که فرهنگ و تمدن خام و ابتدایی سومر هیچ قابل مقایسه با آن نیست، و حتی تمدن یونان و روم نیز از آن تجاوز نمی‌کند.

یکی از دانشمندان بزرگ معاصر، الیت سمیث، کوشیده است تا این نظریات را نقض کند؛ دلیل وی آن است که اگرچه گندم و جو و ارزن به صورت وحشی و طبیعی در مصر یافت نمی‌شود، دلایلی در دست است که کشت این گیاهان، در مصر، قدیمتر از هر جای دیگر صورت گرفته. وی را عقیده آن است که کشاورزی و تمدن، به صورت کلی، از مصر به سومر انتقال یافته است؛ همچنین استاد برستد، بزرگترین مصرشناس امریکایی، به قدمت تمدن سومری بر تمدن مصری عقیده ندارد. به نظر وی، قدمت چرخ ارابه در مصر، اگر از سومر بیشتر نباشد، از آن کمتر نیست؛ و برهان شواینفورث را به این استدلال رد می‌کند که دانه‌بار را، به صورت طبیعی آن، در نقاط مرتفع حبشه یافته‌اند.

منابع :

  1. تاریخ ما
  2. کتاب تاریخ و تمدن ویل دورانت
  3. کتاری تاریخ و تمدن، جلد اول، مشرق زمین، سومر، انتقال به مصر

انی کاظمی

مؤسس تاریخ ما | علاقه‌مند یا عاشق کنکاش در تواریخ ملل، ادیان و مذاهب، تاریخ و فلسفه می‌باشم | همواره این امید را داشته‌ام که بتوانم یک گام مثبت در راستای بهبود وضعیت فرهنگی کشورم، همچنین بهبود حافظه تاریخی مردم کشورم بردارم | از طریق کلیه شبکه های اجتماعی با نام‌کاربری enikazemi می‌توانید با من در ارتباط باشید.

دیدگاه بگذارید

10 نظر در "انتقال تمدن سومری به مصر باستان"

دنبال کردن
avatar
مرتب کردن بر اساس:   جدیدترین | قدیمی‌ترین | بیشترین رای
صنعت نفت ابادان
مهمان
صنعت نفت ابادان

از هر مطلبی غیر از مطالب هخامنش خوشم میاد
چونکه ما ایرانیا داریم از تاریخ جعلی خودمون استقبال میکنیم و خیلی راحت از دیگر تمدنها خرده میگیریم
بهتره ترجمه اصل کتابهای زرتشتیانو بخونیم مثلا” وندیداد
یا فیلم انتقاد پورپیرا در مورد ساخت تخت جمشید
آخه چرا اینقد تعصب علکی

صنعت نفت ابادان
مهمان
صنعت نفت ابادان

مصریا وعراقیها
میگن که تمدن ما شاید از لحاظ علمی پیشرفته بود ولی از لحاظ اخلاقی مشکلات زیادی بوجود اورده بود
ولی ترسیم دوران زرتشت و هخامنش یعنی یک مدینه ی فاضله
تمدن الان افتاده دست عربهای پولدار در حال حاضردوران طلایی شامل کشوراشون شده یه بار برین امارات یا قطر
متوجه فرهنگ مردمیشون میشین
ولی ما ایرانیا هر جای دنیا باشیم رد پای حقه بازی همراهمونه
مشکل از خودمونه بعد بلدیم از دولت خورده بگیریم مگه نفرات دولت از کجا اومدن
درست تحقیق کنید ایرانییییا میزان مطالعه ایرانی پایینه چون میشنوه و تصمیم میگیره همین و بس
چرا نمیخواین قبول کنید

دارا
مهمان
دارا

ما وارث تمدن ۷۰۰۰ ساله و شکوه حکومت های هخامنشی تا ساسانیان هستیم. با بازگشت به فرهنگ ایرانی بسیاری از مشکلات ما برطرف خواهد شد.

خرد و خرد ورزی را دوباره توشه راه کنیم.

پاینده ایران

یاشار
مهمان
یاشار

دارا خان شما از تمدن ۷۰۰۰ ساله حرف می زنید ولی از ساسانیان وهخامنشیان شروع میکنید و عملا”۴۰۰۰ سال تمدن قدیمی تر از اینها را فراموش کردهاید تمدن های خیلی باشکوهتر از هخامنشیان هم در این سرزمین بودند که میتوان به انها هم افتخار کرد تمدن هایی که لا اقل شک وشبهه ای در مورد انان نیست

میلاد
مهمان
میلاد
مفهوم حرفتون درسته اما چطوره که درباره ۴۰۰۰سال تمدن قبل از هخامنشیان شک و شبهه نیست اما درباره هخامنشیان که اینقدر اطلاعات درباره اشون هست شک و شبهه است؟! یه کم تناقضه! به هر حال نمیشه عظمت هخامنشیان رو زیر سوال برد اما منم موافقم که ما و نسل ما خیلی داریم درباره اونها مبالغه میکنیم و واقعا هم مدینه فاضله ای از اون دوران ترسیم کردیم که خنده داره… من با پورپیرار به هیچ وجه موافق نیستم اما اون و افکارش رو بر آمده از همین مبالغه های افراطی وطن پرستان میدونم. تاریخ رو اگر به دور از تعصب… مطالعه کامل... »
یاشار
مهمان
یاشار

منظوره شمااینکه تمدن هخامنشیان پیشرفته تر از تمدن های قبلی بوده؟

یاشار
مهمان
یاشار

منظوره شما اینه که تمدن هخامنشی پیشرفته تر از تمدن های قبلی بوده؟

میلاد
مهمان
میلاد

بدون شک! اگر مدارکی دارید بگید! من منکر تمدن های درخشان و پیشرفته ای که از یاد رفته اند نیستم اما با مدارک کنونی و شواهد قابل دسترس نمیشه گفت که اونها پیشرفته تر و باشکوهتر از هخامنشیان بوده اند! بله خیلی تمدن ها مثل تمدن بسیار پیشرفته جیرفت وجود داشته اند اما اونها دارای اون مقدار قدرت سیاسی و شکوه حکومتی هخامنشیان نبوده اند…ما برای هخامنشیان از لغت امپراطوری استفاده میکنیم که معانی تعریف شده ای داره.

مالک اشتر
مهمان
مالک اشتر

با سلام. سومریان همان ترک ها هستن لطفا سومریان باستان رو با هخامنش مقایسه نکنید. جرا که فاصله فرهنک تمدن سومر با هخامنش از زمین تا اسمانه. کل دنیا فرهنگشونو از مصر باستان به ارث بردم و انان هم از یونان باستان.

wpDiscuz