کلیسای مانوی و ساختار تعالیم مانی

220px-Sermon_on_Mani's_Teaching_of_Salvation._Cathayan_Manichaean_silk_painting,_13th-century.jpg (220×529)

تشکیلات کلیسای خود را از حضرت مسیح (ع)، آفرینش را از و تناسخ را از اقتباس کرد. جامعۀ مانوی دارای پنج طبقه به شرح زیر بود :

 ۱ ) فریستگان[۱] به معنای فرستادگان که در منابع عربی «رُسل» آمده و شعار آنان ۱۲ بوده است (جمع رسول).

 ۲ ) اسپسکان[۲] به معنای پیشوایان طراز اول دینی که در منابع عربی «اساقفه» آمده و شمار آنان ۷۲ بوده است (جمع اسقف).

 ۳ ) مهیشتگان[۳] به معنای بزرگترنیان جامعه مانوی که همان ریش سفیدان و در منابع عربی «شیوخ» آمده و شمار آنان ۳۶۰ بوده است (جمع شیخ).

 ۴ ) ویزیدگان[۴] یا ویچتیگان[۵] به معنای نخبگان یا برگزیدگان که همان حواریون می باشند و شمار آنان در آغاز چشمگیر نبوده و به تدریج از میان مردم پیرو مانی و تعالیم او به این طبقه افزوده می شده است.

 ۵ ) نیوشگان[۶] یا شنوندگان که قاطبۀ مردم اند و در منابع عربی به آنان «سماعون» اطلاق شده است. گفتنی است که از چهار گروه اول کسی حق خوردن گوشت و اختیار کردن همسر را ندارد، زیرا این دو کار بزرگترین گناه محسوب می شده است. و از نیوشگان اگر کسی خواست گوشت بخورد نباید جانور را خود ذبح کند، بلکه بگذارد غیرمانویان این گناه را مرتکب شوند و کفّاره خوردن گوشت، تأمین خوراک ویزیدگان یعنی سبزی جات و گوشت ماهی بوده است.

    ملائکه مانوی همان فرشتگان مسیحی اند که عبارتند از :

    رافائل[۷] (رفائیل)، میکائیل[۸] (میخائیل)، سرائل[۹] (غررائیل)، گابریل[۱۰] (جبرئیل)، ساموئل[۱۱] (شموئیل) و فرشته ای به نام «برسیموس»[۱۲] که خود مانی آن را آورده است و قلمرو اقتدار، اهمیت، مسئولیت و مأموریت آن به درستی کسی نمی داند. مراسم دعا و نیایش در کلیسای [۱۳] دارای اصول و ضوابط و قواعدی بوده است که همۀ در آن سهیم بوده و شرکت داشته اند، منتها روزهای ویژه ای را برای هر طبقه یا گروهی درنظر گرفته اند که به این شرح است : آیا کلیسا که در طبقات اول تا چهارم بوده اند یعنی فریستگان، اسپسگان، مهیشتگان و ویچتیگان روزهای دوشنبه به کلیسا می رفتند و نیوشگان یعنی قاطبۀ مردم روزهای یکشنبه به کلیسا می رفته اند.

    مانویان در روز چهار بار نماز می خواندند و دوازده بار در هر نماز سجود داشتند. قبله مانویان در روز خورشید و در شب هنگام ماه بوده است، یعنی منشاء نور در هر زمان از شبانه روز چه خورشید و چه ماه قبله تلقی می شده است.

    آداب و قواعد و آیین زیستن در جامعۀ مانوی بسیار پیچیده و در عین حال دقیق و برای همگان لازم الاجرا بوده است.

    مانویان در روز یک بار خوراک می خوردند و یک دست لباس اندوخته بیشتر نداشتند. رنگ لباس مانویان به تناسب سفید یا صورتی رنگ بوده است. مانویان در ماه هفت روز و به اصطلاح در هفته دو روز را روزه می گرفتند. روزهای دوشنبه و پنجشنبه ویژه گرفتن روزه جامعۀ مانوی گزارش شده است. مفهوم روزه گرفتن در جامعه مانوی به این صورت بوده است که آنچه از قبل روزه داری اندوخته می شود، باید به تهیدستان و کسانی که خوراک ندارند داده شود. مانویان با آب وضو می گرفتند و به ضرورت با خاک یا برگهای خشکیده درختان تیمّم می کردند. تیمم مکرر نیز بنا به تعالیم مانوی جایز نبوده است.

    مانی زندگی دنیوی را بسیار کوتاه و بی ارزش می دانست و پرهیزگاری و عبادت را توشه ای ارزنده برای زندگی دیرپا و جاودانی اخروی می دانست. مانی پیوسته دو جبهه را در برابر یکدیگر به مبارزه دریافته است به این شرح :

    یکی جبهه روشنایی[۱۴] (نور) و نیکی[۱۵] (حُسن) و روان[۱۶] (روح) و دیگری تاریکی[۱۷] (ظلمت)، بدی[۱۸] (خبث، سوء) و تن[۱۹] (جسم).

    مانی تن را دشمن روان و زندانی برای او دانسته است و بر این باور بوده است که روح همانند اسیری در چنگال تن اسیر و زندانی است و هرکه تن را بیشتر پرورش دهد در واقع روان را آزرده است و به این مظلوم ظلم و ستم کرده است. به سخن دیگر مانی تن را ظالم و ستمگر و روح را مظلوم و ستمکش قلمداد کرده است. در عرصه آفرینش نیز مانی از پیشینیان خود تقلید کرده است : به این ترتیب که آنچه مانی به عنوان عناصر آفرینش معرفی کرده است تنها از نظر بیان لغوی متفاوت است، ولی از نظر مفهوم و محتوا کمترین تفاوت با آنچه اقتباس کرده است ندارد.

    در دیانت و به نظر حضرت مسیح (ع) شرح آفرینش این گونه است : اب، ابن و روح القدس و در کیش و به نظر زرتشت اهورامزدا، کیومرث و خرداد و در آیین، تعالیم و به نظر مانی : پدر عظمت، انسان نخستین و مادر زندگان است که کمترین تفاوتی در هر سه مقوله دیده نمی شود. مانی افزون بر این بر نیرویی به نام «رام راتوخ» متکی است که صلح، آرامش، آشتی و تندرستی راه آورد این نیرو است، برخی آن را جایگزینی برای اهورامزدا از سوی مانی می دانند که پرداختن به این موضوع نسبتاً لاینحل و ضد و نقیض در پژوهشهای مانوی در حوصله این بخش نیست. ناگفته نماند که پژوهشهای مانی و مانویت و مانی شناسی پیوسته به دیدگاههای تازه ای دست می یابد که توجه به آن در شناخت ادیان کهن ضرورتی اجتناب ناپذیر دارد.

    مانی وحشت عجیبی از تاریکی داشت و آنگاه که شب فرا می رسید مانی و مانویان دست به دعا بر می داشتند و نماز می خواندند تا شب به پایان برسد و نور جلوه گر شود. او بر این باور بود که اگر عبادت و پرهیزگاری و ظلمت ستیزی پیگیر نباشد، پیروزی ظلمت بر نور جدی و قطعی است.

[۱]  . Fristagan.

[۲]  . Spazagan.

[۳]  . Mahistagan.

[۴]  . Vizidagan.

[۵]  . Vicagan.

[۶]  . Niosagan.

[۷]  . Rafacl.

[۸]  . Michael.

[۹]  . Serael.

[۱۰]  . Gabriel.

[۱۱]  . Samuel.

[۱۲]  . Bersimus.

[۱۳]  . Manichaische Kirche.

[۱۴]  . Licht.

[۱۵]  . Wohltat, Gute.

[۱۶]  . Seele.

[۱۷]  . Finsternis.

[۱۸]  . Ubel, Ubeltat.

[۱۹]  . Korper.

منبع : کتاب در دوره

نویسنده : دکتر اردشیر خدادادیان

نشر الکترونیکی سایت

دسته بندی مطلب: ساسانیان
تصویر پروفایل بابک زارع

بابک زارع

بابک زارع هستم | نویسنده و مدیر وب‌سایت تاریخ ما | از ایام کودکی علاقه بخصوصی به تاریخ (بخصوص تاریخ ایران) داشتم | امیدوارم با مطالبی که با دیگر دوستان در سایت تاریخ‌ما قرار می‌دهیم مثمر ثمر واقع شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X

Pin It on Pinterest

X