اعتقادنامه نیقیه
در حال حاضر دو اعتقادنامه به این نام خوانده مى شود كه باید از یكدیگر بازشناخته شوند: الف. اعتقادنامه نیقیه به معناى دقیق كلمه كه در سال 325م از سوى شوراى شهر نیقیه منتشر شد و نزد اهل فن با علامت اختصارى «N» شناخته مى شود. این اعتقادنامه به منظور دفاع از ایمان ارتدوكس در برابر نظر آریوس (Arians) در شوراى نیقیه تنظیم گردید و دربردارنده كلمه«هم ذات» (homoouios)است. این اعتقادنامه در مقایسه با اعتقادنامه هاى شورایى بعدى، نسبتاً كوتاه است و با عبارت «و در روح القدس» پایان مى یابد. چهار حكمِ تكفیر علیه مكتب آریوس به آن ضمیمه شد كه به عنوان بخش لازم و مكمّل متن اعتقادنامه تلقى شد. اعتقادنامه نیقیه احتمالا مبتنى بر اعتقادنامه تعمیدىِ (Baptisnal)اورشلیم بوده است، نه اعتقادنامه فیصریه در فلسطین، آن گونه كه محققان متقدم به واسطه فهم غلط یك جمله از ایوسیبیوس (Eusebius) اهل فیصریه معتقد بودند. ب. در عرف عام «اعتقادنامه نیقیه» اغلب به معناى عبارت بسیار طولانى ترى است كه این عنوان را در39بند با خود دارد و به طور مترتب در آیین عشاىِ ربانىِ (Euchoristic)مسیحیان شرق و مسیحیان غرب مورد استفاده قرار مى گیرد. این اعتقادنامه هم چنین به عنوان «اعتقادنامه نیقیه ـ قسطنطین (Niceno – Costantinopolitain)شناخته مى شود و با علامت اختصارى «C» به آن اشاره مى شود. از جمله تفاوتهاى اعتقادنامه «C» با اعتقادنامه «N» عبارت است از: 1. بخش دوم اعتقادنامه، درباره شخص مسیح، كه طولانى تر است. 2. عبارتِ «از ذات پدر» كه به عنوان توضیحى براى تعبیر «هم ذات» در «N» آمده در «C» وجود ندارد. 3. بخش سومِ اعتقادنامه حاوى بیان مفصلِ مقام و فعل روح القدس است و 4. بعد از این مواردِ (سه گانه)، بیاناتى در باره جایگاه ایمان به كلیسا، غسل تعمید، رستاخیزِ مردگان و زندگى ابدى مى آید. همچنین این اعتقادنامه هیچ حكم تكفیرى ندارد. از زمان شوراى كالسدون (451م)، این اعتقادنامه به عنوان اعتقادنامه شوراى قسطنطنیه (381م) تلقى شده است، اما مراجعِ نخستین آن را با همان شورا كه در تاریخ (50ـ449م) بوده، مرتبط مى دانند. افزون بر این، این اعتقادنامه در كتاب قدّیس اپیفانیوس (Epiphanius)به نام Ancoratusكه در سال 374 نوشته شده، یافت مى شود. موجود بودنش در این كتاب مى تواند مدرك قاطع و تعیین كننده اى باشد بر این كه این اعتقادنامه توسط آن شورا تنظیم و تهیه نشده بود، (البته) اگر دیدگاه آن در این رساله ثبت شده بود، اما دلایلى بر این ادعا كه اعتقادنامه «N» نه اعتقادنامه «C» از اول در متن این كتاب قرار داشته وجود دارد. محتمل ترین فرضیه آن است كه این اعتقادنامه، ]اگرچه [در شوراى قسطنطنیه تنظیم و تهیه شده است، به وسیله آن شورا در مشاوره هاى ناموفق اش با گروه پنیوماتوماچى(Pneumatomachi)حمایت مى شد. منشأ این اعتقادنامه نامشخص است، اما ممكن است كه همین اعتقادنامه تعمیدىِ قسطنطنیه بوده باشد.
استفاده از آن در مراسم عشاى ربانى بعد از خواندن انجیل ظاهراً در انطاكیه در زمان پیتر نسّاج (88ـ476م) آغاز شد و به تدریج در ]كلیساى [غرب و شرق گسترش یافت. با این وجود این اعتقادنامه تا سال (1014م) در كلیساى رُم پذیرفته نشد. در اوایل قرون وسطى در كلیساى غرب عبارت «و پسر» (Filioque) به آن افزوده شد. ]در كلیساى شرق اعتقاد بر این بود كه روح القدس از پدر صادر شده است، در كلیساى غرب اعتقاد بر این بود كه روح القدس از پدر و پسر صادر شده است.[ در آیین رومى، استفاده از آن در عشاى ربانى (مراسم قداس) تنها به روزهاى یك شنبه و اعیاد بزرگ تر محدود مى شود و در شرق از این اعتقادنامه غالباً به عنوان اعتقادنامه تعمیدى استفاده مى شود. این اعتقادنامه در دوران جدید به عنوان یك اصل پیشنهادى براى وحدت مسیحیت كاملا موردپذیرش واقع شده است، به عنوان مثال در اصول چهارگانه لامبس (Lombeth Quadrilateral)در سال 1888 میلادى).
The Oxford Dictionary of the Christian Church.
شهاب الدین وحیدى
