اصطلاحات ارز دیجیتال برای تازه‌کارها؛ واژه‌نامه‌ای که پیش از اولین معامله لازم دارید
اصطلاحات ارز دیجیتال مثل اسپات، سفارش محدود، حد ضرر، اهرم و لیکویید، زبان مشترک همه صرافی‌ها هستند و بدون شناختن آن‌ها، حتی یک خرید ساده هم می‌تواند به اشتباه پرهزینه تبدیل شود. در این واژه‌نامه مهم‌ترین اصطلاحات را به ترتیبی آورده‌ایم که در عمل به آن‌ها نیاز پیدا می‌کنید: از مفاهیم پایه بازار، تا خرید و فروش، انواع سفارش و در آخر معاملات اهرمی.
چرا پیش از معامله باید اصطلاحات را بشناسید؟
بیشتر زیان‌های تازه‌کارها از تحلیل غلط بازار نمی‌آید، از نفهمیدن دکمه‌ای است که می‌زنند. کسی که فرق سفارش بازار و محدود را نداند، ممکن است در بازار کم‌عمق با قیمتی بسیار بدتر از انتظارش خرید کند. کسی که معنای لیکویید را نداند، ممکن است با یک نوسان معمولی کل وجه حسابش را از دست بدهد. واژه‌ها در صرافی فقط اسم نیستند؛ هر کدام یک رفتار مشخص را فعال می‌کنند.
اصطلاحات پایه بازار
کوین، توکن و آلت‌کوین
کوین رمزارزی است که روی بلاکچین مستقل خودش کار می‌کند، مثل بیت کوین روی شبکه بیت کوین و اتر روی شبکه اتریوم. توکن روی بلاکچین دیگری ساخته می‌شود؛ مثلاً بسیاری از توکن‌ها روی شبکه اتریوم ساخته شده‌اند. آلت‌کوین هم به همه رمزارزهای غیر از بیت کوین گفته می‌شود.
استیبل‌کوین و تتر
استیبل‌کوین رمزارزی است که ارزشش به یک دارایی ثابت، معمولاً دلار آمریکا، گره خورده است. تتر شناخته‌شده‌ترین استیبل‌کوین است و در بیشتر صرافی‌ها نقش واحد پول پایه را دارد؛ یعنی قیمت بیشتر رمزارزها در برابر تتر نمایش داده می‌شود. برای کاربر ایرانی تتر معمولاً پل اصلی بین ریال و بازار جهانی رمزارز است.
ارزش بازار و عرضه در گردش
ارزش بازار از ضرب قیمت هر واحد در تعداد واحدهای در گردش به دست می‌آید. این عدد از قیمت تک‌واحد مهم‌تر است: رمزارزی با قیمت یک سنت ممکن است ارزش بازار بیشتری از رمزارزی با قیمت صد دلار داشته باشد. ارزان بودن قیمت یک واحد به معنای جای رشد بیشتر نیست.
نوسان
نوسان یعنی شدت و سرعت تغییر قیمت. بازار رمزارز نوسان بسیار بیشتری از بازارهای سنتی دارد و رمزارزهای کوچک‌تر معمولاً پرنوسان‌ترند. نوسان هم فرصت می‌سازد و هم ریسک؛ به‌ویژه وقتی با اهرم ترکیب شود.
اصطلاحات خرید و فروش
جفت‌ارز
هر معامله در صرافی روی یک جفت‌ارز انجام می‌شود، مثل بیت کوین در برابر تتر. ارز اول همان چیزی است که می‌خرید یا می‌فروشید و ارز دوم واحدی است که با آن قیمت‌گذاری می‌شود.
بازار اسپات
در بازار اسپات، رمزارز را واقعاً می‌خرید و مالک آن می‌شوید. اگر قیمت پایین بیاید، دارایی‌تان کم‌ارزش‌تر می‌شود اما از بین نمی‌رود و می‌توانید صبر کنید. برای بیشتر تازه‌کارها، بازار اسپات نقطه شروع منطقی‌تری است.
دفتر سفارش و اسپرد
دفتر سفارش فهرست زنده همه سفارش‌های خرید و فروشی است که هنوز انجام نشده‌اند. سفارش‌های فروش بالای قیمت فعلی و سفارش‌های خرید پایین آن قرار می‌گیرند. فاصله بین ارزان‌ترین پیشنهاد فروش و گران‌ترین پیشنهاد خرید را اسپرد می‌گویند. هرچه اسپرد کمتر و حجم سفارش‌ها بیشتر باشد، بازار آن جفت‌ارز پرعمق‌تر است.
ساختار دفتر سفارش، جای اسپرد و تفاوت میکر و تیکر
میکر و تیکر
وقتی سفارشی می‌گذارید که فوراً انجام نمی‌شود و در دفتر سفارش می‌ماند، میکر هستید؛ چون به عمق بازار اضافه می‌کنید. وقتی سفارشی را که در دفتر هست فوراً برمی‌دارید، تیکر هستید. بسیاری از صرافی‌ها برای میکر و تیکر کارمزد متفاوتی دارند و معمولاً کارمزد میکر کمتر است.
انواع سفارش؛ مهم‌ترین واژه‌های صفحه معامله
صفحه معامله در همه صرافی‌ها چند نوع سفارش پایه دارد. شناختن تفاوت آن‌ها مهم‌ترین مهارت عملی یک تازه‌کار است:
• سفارش بازار: فوراً با بهترین قیمت موجود انجام می‌شود. سریع است، اما در بازار کم‌عمق ممکن است قیمت نهایی با قیمت نمایش‌داده‌شده فاصله داشته باشد.
• سفارش محدود: قیمت را خودتان تعیین می‌کنید و سفارش فقط وقتی انجام می‌شود که بازار به آن قیمت برسد. ممکن است هیچ‌وقت انجام نشود، اما قیمت را کنترل می‌کنید.
• حد ضرر: سفارشی که اگر قیمت تا سطح مشخصی پایین آمد، دارایی را می‌فروشد تا زیان از حدی بیشتر نشود.
• حد سود: سفارشی که در قیمت بالاتر از پیش تعیین‌شده، دارایی را می‌فروشد تا سود ثبت شود.
جایگاه حد سود، سفارش بازار، سفارش محدود و حد ضرر نسبت به قیمت فعلی
از واژه تا اولین معامله
دانستن این واژه‌ها نیمی از کار است؛ نیم دیگر، دیدن آن‌ها در محیط واقعی یک صرافی و تمرین با مبلغ کم است. بهترین راه این است که یادگیری را از ساده به پیچیده پیش ببرید: اول ثبت‌نام و امنیت حساب، بعد واریز و یک خرید اسپات، و فقط در آخر سراغ ابزارهای پیشرفته‌تر بروید. یک نمونه از چنین مسیر یادگیری قدم‌به‌قدم برای تازه‌کارها، همین ترتیب را روی یک صرافی بین‌المللی شناخته‌شده پیاده کرده و هر مرحله را جداگانه توضیح داده است.
در این مرحله اشتباه رایج، پریدن مستقیم به معاملات اهرمی است؛ چون سودهای بزرگی که در شبکه‌های اجتماعی نشان داده می‌شوند معمولاً از همین بخش می‌آیند. اما بخش بعدی نشان می‌دهد چرا این ابزار برای شروع مناسب نیست.
اصطلاحات معاملات اهرمی
فیوچرز و قرارداد دائمی
در معاملات فیوچرز، خود رمزارز را نمی‌خرید؛ روی تغییر قیمت آن قرارداد می‌بندید. رایج‌ترین نوع در صرافی‌های رمزارز قرارداد دائمی است که تاریخ سررسید ندارد. با این قراردادها هم می‌شود روی افزایش قیمت معامله کرد که به آن لانگ می‌گویند، و هم روی کاهش قیمت که شورت نام دارد.
اهرم و وجه تضمین
اهرم یعنی معامله با مبلغی بزرگ‌تر از سرمایه واقعی شما. با اهرم ده برابر، با صد دلار وجه تضمین، موقعیتی به ارزش هزار دلار باز می‌کنید. سود و زیان هم به همین نسبت بزرگ می‌شود: هر یک درصد حرکت قیمت، حدود ده درصد روی وجه تضمین شما اثر می‌گذارد.
لیکویید شدن
وقتی زیان موقعیت به حدی برسد که وجه تضمین دیگر آن را پوشش ندهد، صرافی موقعیت را خودکار می‌بندد و وجه تضمین از دست می‌رود؛ به این اتفاق لیکویید شدن می‌گویند. هرچه اهرم بالاتر باشد، فاصله تا لیکویید کمتر است.
مثال فرضی و ساده‌شده: فاصله تقریبی تا لیکویید در اهرم‌های مختلف
در مثال فرضی و ساده‌شده بالا، با اهرم ده برابر حدود ده درصد حرکت خلاف کافی است تا کل وجه تضمین از بین برود و با اهرم پنجاه برابر این عدد به حدود دو درصد می‌رسد. در واقعیت به‌خاطر کارمزد و حداقل وجه تضمین نگهداری، لیکویید زودتر هم رخ می‌دهد. نوسان دو درصدی برای بسیاری از رمزارزها در چند ساعت اتفاق رایجی است.
نرخ تامین مالی
در قراردادهای دائمی، دارندگان موقعیت لانگ و شورت در فاصله‌های زمانی مشخص به یکدیگر مبلغی می‌پردازند که نرخ تامین مالی یا فاندینگ ریت نام دارد. این نرخ قیمت قرارداد را به قیمت بازار اسپات نزدیک نگه می‌دارد. اگر موقعیتی را چند روز باز نگه دارید، این پرداخت‌ها می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سود را بخورد.
برداشت‌های اشتباه رایج از این واژه‌ها
• «حد ضرر یعنی زیان قطعی ندارم»: در حرکت‌های تند، حد ضرر ممکن است با قیمتی بدتر از سطح تعیین‌شده اجرا شود.
• «رمزارز ارزان جای رشد بیشتری دارد»: قیمت تک‌واحد بدون ارزش بازار و تعداد در گردش معنایی ندارد.
• «استیبل‌کوین هیچ ریسکی ندارد»: ثبات قیمت به پشتوانه و ناشر آن وابسته است و در گذشته استیبل‌کوین‌هایی بوده‌اند که ارزششان را از دست داده‌اند.
• «اهرم بالا یعنی سود بیشتر»: اهرم فقط اندازه سود و زیان را بزرگ می‌کند و فاصله تا لیکویید را کم می‌کند.
چند واژه درباره انتقال رمزارز
آدرس کیف پول نشانی مقصد انتقال است و شبکه بلاکچینی است که انتقال روی آن انجام می‌شود؛ این دو باید در مبدا و مقصد با هم بخوانند. کارمزد شبکه هزینه ثبت تراکنش روی بلاکچین است و با کارمزد معامله صرافی فرق دارد. عبارت بازیابی هم مجموعه‌ای از واژه‌هاست که دسترسی کامل به کیف پول شخصی را می‌دهد و نباید در اختیار هیچ‌کس قرار بگیرد.
