6. مترادف هاى نیروانه

اشتباه رایج در بررسى مفهومى چون نیروانه این است كه بیش از حد بر معناى دقیق لغوى آن متمركز شویم تا آن جا كه تداعى هاى پهناورتر و قرینه متنى آن را فدا كنیم، و شمارى از مترادف هاى آن را كه بارها در توصیف آن به كار برده مى شود به حساب نیاوریم. در یك متن تجربى عملى، به نیروانه به شكل «آزادى» یا «بیدارى»، «آرامش» یا «سعادت» اشاره مى شود. در هر مورد استلزام این است كه ]نیروانه[ در مرتبه ممكنِ نهایى است. در این زمینه عموماً واژه هایى به كار برده مى شوند كه دلالت بر امنیت یا مصونیّت كامل دارند، همچون واژه هایى كه دلالت بر پایندگى، تغییرناپذیرى یا پایان نیافتگى دارند. این معانى اخیر با آن اصطلاحات كلى كه در ادیان هندى براى توصیف برترین مقصد زندگى معنوى به كار برده مى شوند قرابت دارند. بسیارى از این گونه واژه ها مرتباً براى توصیف نیروانه به كار برده مى شوند. از این رو، نیروانه رهایى یا بى مرگ ]= انوشه[ است، اما مهم این است كه این اصطلاح اشاره به چشانه اى است مستى آور كه به خدایان انوشگى مى بخشد. این اصطلاح، در كاربرد بودایى، اشاره به وضعى دارد كه در آن مرگ نیست، اگرچه به وضوح مقصود از آن این است كه تداعى هاى مثبت اسطوره هندى را داشته باشد.