پادشاهی ایبری

پادشاهی ایبِری
იბერიის სამეფო
ایبِریئیسْ سامِپُ
پادشاهی
۳۰۲ قبل از میلاد–۵۸۰ میلادی

پادشاهی ایبری در زمان پارناواز یکم

پایتختآرمازی
متسختا
تفلیس
زبان‌(ها)گرجی
دولتپادشاهی
دوره تاریخیدوران باستان
 – پارناواز یکم۳۰۲ قبل از میلاد
 – مسیحیت، دین رسمی گرجستاندههٔ ۳۲۰ یا ۳۳۰ میلادی
 – فروپاشی۵۸۰ میلادی
امروزه بخشی از گرجستان
 ترکیه
 روسیه
 ارمنستان
 جمهوری آذربایجان

 

پادشاهی ایبِری (به گرجی: იბერიის სამეფო ایبِریئیسْ سامِپُ) قلمرو پادشاهی گرجستان باستان است که حدود ۳۰۰۰ سال پیش، توسط نیاکان گرجی‌های امروزی – که با شکست از مادها عده‌ای از آن‌ها از اورارتو مهاجرت کردند – بنا نهاده شد.

ایبری که در زبان گرجی با نام «کارتلی» (استان مرکزی گرجستان) هم شناخته می‌شود، در دوران باستان و همچنین قبل از قرون وسطی نقشی مهم در قفقاز داشت. گرچه پادشاهی ایبری یک پادشاهی مستقل بود، اما در برخی از برهای زمانی، به عنوان خراجگزار امپراتوری‌های بزرگ از جمله امپراتوری روم و ساسانیان محسوب می‌شد.

برای نامیدن این ایبری از اصطلاح «ایبری قفقازی» استفاده می‌شود تا با «شبه جزیرهٔ ایبری» در اروپا اشتباه گرفته نشود.

تاریخ

در سدهٔ هشتم پیش از میلاد، دیائوخی در نتیجه قدرت گرفتن اورارتو فروپاشید. غلبه کول‌ها (کولخیس) و مخالفت آن‌ها با تائوها (دیائوخی) نیز در این امر سهیم بود. قسمتی از سرزمین دیائوخی به کول‌ها واگذار شد. مدتی بعد کشمکش بین کول‌ها و اورارتو آغاز شد و کول‌ها شکست خوردند.

قلمرو اورارتو در زمان خود وسیع‌ترین امپراتوری به شمار می‌رفت. در قرن هفتم پیش از میلاد، همزمان با آغاز دوره ضعف اورارتو، آریایی‌ها پادشاهی ماد را تأسیس کردند. با قدرت گرفتن ماد و شکست خوردن اورارتو، مادها حوالی ارمنستان امروزی ساکن شدند که نتیجه ترکیب این دو قوم (گرجی و آریایی) قوم ارمنی بود. در اوسط سدهٔ ششم پیش از میلاد، هخامنشیان جایگزین مادها، در حکومت بر جنوب گرجستان باستان شدند.

سده‌های ششم تا چهارم پیش از میلاد، دوره استحکام قبایل کارتلی، عمدتاً ساکنان گرجستان شرقی شد. کشمکش بین کنفدراسیون‌های مختلف گرجی در نهایت منتج به تشکیل پادشاهی ایبری به پایتختی متسختا شد.[۱][۲][۳]

دوران سلطنت پارناواز یکم

پارناواز یکم در سن ۲۷ سالگی به سلطنت رسید و نوعی ساماندهی اداری – نظامی را به وجود آورد که بر مبنای حکومت حاکمان بومی هر منطقه بود که بر طبق آن ساختار کلی حکومتی و سلسله مراتب قدرت به این ترتیب بود:

جنگجویان حرفه‌ای سازماندهی شده از سراسر قلمرو پادشاهی و کشورهای همسایه که هر صد تَن از آنان تحت فرمان فرمانده‌ای موسوم به «آسیستاوی» (سرکردهٔ صد نفر) بودند، آسیستاوی‌ها فرزندان خانواده‌های اشراف بودند که خود تحت فرمان فرمانده‌ای موسوم به «تسیخیستاوی» (سرکردهٔ قلعه) بودند، تسیخیستاوی‌ها فرماندهان پادگان‌های مستقر در قلعه‌های سلطنتی بودند که خود تحت فرمان فرمانده‌ای موسوم به «اریستاوی» (سرکردهٔ مردم) بودند. اریستاوی‌ها که جمعاً ۷ نفر بودند افراد بومی ایالت‌های هفتگانهٔ گرجستان (کولخیس، کاختی، خونانی، سامشویلده، تسوندا، ادزرخه و کلارجتی) بودند که توسط پادشاه برگزیده شده و تحت فرمان شخصی ملقب به سپه سالار بودند و خود سپه سالار نیز مستقیماً از شخص پادشاه فرمان می‌برد.

بدیهی است که این تقسیمات کشوری در درجهٔ اول جهت پیشبرد اهداف نظامی و به منظور سازماندهی مردم به منظور تقویت استحکامات دفاعی به کار گرفته شده بود ولی جهت گیری این سازماندهی هیچ وقت به سمت مقابله با کشورهای همسایه نبود. پس از نزدیک شدن جمعیت مردم قلمرو پادشاهی به عدد ۶۰۰٬۰۰۰ که شامل جمعیت اسرا، مردم خراجگزار خارج از مرزهای قلمرو پادشاهی و مردم خود گرجستان بود، امکان وجود سپاهی با بیش از ۱۰۰ هزار نیرو وجود داشته، اما بر طبق مستندات، ارتش گرجستان در آن زمان متشکل از حدود ۷۰٬۰۰۰ تَن مرد جنگی بوده‌است، یعنی ۱۰٬۰۰۰ تَن به ازای هر ایالت.

پارناواز پس از سازماندهی اداری و نظامی گرجستان، شروع به انجام کارهایی با مضمون اجتماعی و فرهنگی نمود. او علاوه بر آبادانی شهرها و روستاهایی که قبلاً توسط اسکندر مقدونی به ویرانی کشیده شده بودند، به دو پروژهٔ عمرانی نیز رسیدگی کرده‌است که یکی از آن‌ها ساختن تندیسی برای آرمازی (خدای مردم گرجی قبل از مسیحیت) است که بر بلندای کوهی در نزدیکی متسختا و در محوطه‌ای شبیه یک قلعهٔ سلطنتی ساخته شد.

ایالت‌های قلمرو پادشاهی ایبری در طول حکومت پارناواز یکم

پارناواز در طول حکومت خود مردم طوایف مختلف شمال قفقاز را نیز متحد کرد و با زنی اهل «دزوردزوک» (قومی در قفقاز شمالی) ازدواج کرد تا دزوردزوک‌ها را نیز به اتحادیهٔ گرجستان پیوند دهد. همسر پارناواز به او کمک کرد تا قلمرو پادشاهی اش را با خراجگزار آشفته و متلاطم اش متحد کرده و آن را آرامش ببخشد.

بر طبق نوشته‌های تاریخی گرجستان، پارناواز سیستم نوشتاری گرجی را ابداع کرده و زبان گرجی را زبان رسمی قلمروی پادشاهی خود قرار داد.

مورخین دوران طویل سلطنت پارناواز را ۶۵ ساله نوشته‌اند.

پس از مرگ پارناواز، او را مقابل تندیس آرمازی به خاک سپردند و پسر او سااورماگ جانشین او بر تخت فرمانروایی بر قلمرو پادشاهی ایبری شد.

پادشاهان ایبری

پادشاهان ایبری
نامزمان سلطنتعنوان
آزون۳۲۹ – ۳۰۵ قبل از میلادپادشاه ایبری
سلسلهٔ پارناوازیانی‌ها
پارناواز یکم۳۰۵ – ۲۴۰ قبل از میلادپادشاه ایبری
سااورماگقرن سوم قبل از میلادپادشاه ایبری
میریان یکمقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
پارناجومقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبریا
آراشک یکمقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
آریکقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
بارتومقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
میریان دومقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
آرشاک دومقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
آدرکقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبری
دو پادشاهی
کاردزام و بارتومقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبریا
کائوز و پارسمانقرن دوم قبل از میلادپادشاه ایبریا
آرسوک و آرمازلیقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
آمازاسپ و دروکقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
پارسمان کولی و پارسمان آوازیقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
روکی و میرداتقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
پایان دو پادشاهی
آرتوکقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
پارناواز دومقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
میتریدات یکمقرن اول قبل از میلادپادشاه ایبریا
پارسمان یکمسدهٔ یکم میلادیپادشاه ایبریا
میتریدات دومسدهٔ یکم میلادیپادشاه ایبریا
میتریدات سومسدهٔ یکم میلادیپادشاه ایبریا
پارسمان دومسدهٔ دوم میلادیپادشاه ایبریا
خسپارنوگسدهٔ دوم میلادیپادشاه ایبریا
آدامسدهٔ دوم میلادیپادشاه ایبریا
پارسمان چهارمسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
آمازاسپسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
رو مارتالیسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
واچهسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
باکورسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
میرداتسدهٔ سوم میلادیپادشاه ایبریا
آسپاگورسدهٔ چهارم میلادیپادشاه ایبریا
پادشاهان مسیحی
سلسلهٔ خسرویانی‌ها
میریان سومدههٔ ۴۰ سدهٔ ۴ میلادیپادشاه ایبریا
باکور دومدههٔ ۵۰ سدهٔ ۴ میلادیپادشاه ایبریا
ترداتدههٔ ۶۰ و ۷۰ سدهٔ ۴ میلادیپادشاه ایبریا
وارازدهه‌های ۷۰ و ۸۰ سدهٔ ۴ میلادیپادشاه ایبریا
باکور سومدهه‌های ۸۰ و ۹۰ سدهٔ ۴ میلادیپادشاه ایبریا
پارسمان پنجماتصال سده‌های ۴ و ۵ میلادیپادشاه ایبریا
میتریدات ششمدههٔ ۱۰ سدهٔ ۵ میلادیپادشاه ایبریا
آرچیل یکمدهه‌های ۲۰ و ۳۰ سدهٔ ۵ میلادیپادشاه ایبریا
میتریدات هفتمدهه‌های ۴۰ و ۵۰ سدهٔ ۵ میلادیپادشاه ایبریا
واختانگ یکم۴۳۸ – ۴۹۱ میلادیپادشاه ایبریا
داچی۴۹۱تا ابتدای سدهٔ ۶ میلادیپادشاه ایبریا
باکور چهارمدههٔ ۱۰ سدهٔ ۶ میلادیپادشاه ایبریا
پارسمان ششمدهه‌های ۲۰ و ۳۰ سدهٔ ۶ میلادیپادشاه ایبریا
باکور پنجمدههٔ ۴۰ سدهٔ ۶ میلادیپادشاه ایبریا
ممکن است شما دوست داشته باشید
اشتراک
دنبال کردن
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
مشاهده همه نظرات
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x