کوه اویاما: کوه مهآلودِ باور و اسطوره در شرق ژاپن
وندر شرق ژاپن، جایی که آسمان در امتداد افق به رنگ نقرهای درمیآید و مه در درهها میخزد، کوهی باستانی و باشکوه سر برآورده که قرنهاست در میان مردم بهعنوان کوهی مقدس پرستیده میشود: کوه اویاما (Mount Ōyama). این کوه، در استان کاناگاوا و نزدیکی شهر ایسهارا واقع شده و یکی از نمادهای طبیعی و معنوی ژاپن است؛ مکانی که در آن اسطوره، مذهب، و طبیعت در هم تنیدهاند.
کوه اویاما نهتنها مقصدی محبوب برای کوهنوردان و گردشگران است، بلکه هزاران سال است جایگاه آیینهای مذهبی و نیایشهای شینتویی و بودایی بوده است. از دوران نارا و هِیآن تا امروز، این کوه در حافظهٔ فرهنگی ژاپن بهعنوان «کوه بارانآور» و «نگهبان زمینهای حاصلخیز» شناخته میشود. از دامنههای سبز گرفته تا قلهای که در مه پنهان است، اویاما داستانی هزارساله از ایمان، طبیعت و انسان روایت میکند.
موقعیت و ویژگیهای جغرافیایی
کوه اویاما در بخش شمالی شهر ایسهارا در استان کاناگاوا قرار دارد، در محدودهای که بخشی از پارک ملی تانزاوا-اویاگاوا (Tanzawa-Ōyagawa Quasi-National Park) است. ارتفاع قلهٔ اصلی آن حدود ۱۲۵۲ متر است. این کوه بخشی از رشتهکوههای جنوبی ژاپن محسوب میشود که بین دشت کانتو و منطقهٔ تانزاوا گستردهاند.
دامنههای اویاما پوشیده از جنگلهای انبوه سدر، افرا و بلوط است و از چشمههای طبیعی متعددی برخوردار است. در پای کوه، رودخانهٔ ساکائیگاوا جاری است که آب آن به دریاچهٔ ساگامی میریزد.
در مسیرهای مختلف صعود، چشمهها، زیارتگاهها و توقفگاههایی وجود دارد که هر یک یادگار قرون گذشتهاند. دو مسیر اصلی کوهنوردی — مسیر اویاما-اُدوی و مسیر آباورا — از پرطرفدارترین راههای دسترسی به قلهاند.
از بالای کوه، چشمانداز پانورامایی از خلیج ساگامی، شهر یوکوهاما، و در روزهای صاف، حتی قلهٔ فوجی دیده میشود.
خاستگاه و پیشینهٔ تاریخی
ریشهٔ پرستش کوه اویاما به بیش از دو هزار سال پیش بازمیگردد. در اسطورههای ژاپنی، این کوه جایگاه خدای آذرخش و باران، Ōyama-tsumi-no-Ōkami است. از دوران باستان، کشاورزان برای طلب باران و باروری زمینها به این کوه میآمدند و نذورات خود را به درگاه خدایان تقدیم میکردند.
در قرن هشتم میلادی، در دورهٔ نارا، راهبان بودایی این مکان را نیز مقدس دانستند و معبدهایی در دامنهٔ آن ساختند. یکی از قدیمیترین آنها، معبد اویاما-درآ (Ōyama-dera) است که گفته میشود در سال ۷۵۵ میلادی تأسیس شده است.
در قرون میانه، این کوه مرکز آیین ترکیبی شینتویی-بودیستی به نام شوکوبو دوکشی (Shugendō) شد؛ آیینی که در آن زاهدان در کوهها ریاضت میکشیدند تا به روشنبینی دست یابند. کوه اویاما از جمله کوههای مقدس سهگانهٔ کانتو بهشمار میرفت، در کنار کوه تاکائو و کوه میتاکه.
در دوران ادو (۱۶۰۳–۱۸۶۸)، سفر به اویاما به آیینی همگانی بدل شد. هر سال گروههایی از کشاورزان و بازرگانان از توکیو و یوکوهاما با پای پیاده راهی این کوه میشدند تا برای باران و رونق دعا کنند. این سفر زیارتی که به «اویاما مایری» معروف بود، به بخشی از فرهنگ مردمی ژاپن تبدیل شد.
دوران اوج و شکوفایی مذهبی
در قرن هفدهم و هجدهم، معبد و زیارتگاههای اویاما به اوج شهرت خود رسیدند. دو نهاد مذهبی اصلی در دامنهٔ کوه قرار گرفتند:
-
زیارتگاه اویاما آفوری (Ōyama Afuri Jinja): متعلق به آیین شینتو و تقدیمشده به خدای باران و آذرخش.
-
معبد اویاما-درآ: وابسته به آیین بودایی و محل عبادت زاهدان کوهنشین.
زیارتگاه آفوری که در ارتفاع حدود ۷۰۰ متری قرار دارد، یکی از کهنترین پرستشگاههای شینتو در منطقه است. بنای فعلی آن مربوط به قرن نوزدهم است و معماری خاصی دارد که با ستونهای قرمز و سقف شیبدار خود در میان جنگل میدرخشد.
هر تابستان، مراسمی با عنوان اویاما ماتسوری برگزار میشود که طی آن کاهنان شینتو، آتش مقدس را بر فراز کوه روشن میکنند و با دعا برای بارش، مردم را به نیایش فرا میخوانند. این جشن هنوز هم هر سال در ماه اوت برگزار میشود و هزاران نفر از سراسر ژاپن به آن میآیند.
در دورهٔ ادو، امیران و شوگونها نیز از حامیان معابد اویاما بودند. حتی خاندان توکوگاوا، هدایایی از طلا و ابریشم برای بازسازی زیارتگاهها فرستادند.
معماری و چشمانداز طبیعی
کوه اویاما، نمونهای بینظیر از ترکیب معماری مذهبی با طبیعت است. ساختمانهای چوبی زیارتگاه آفوری، با سقفهای سبز مسی و دیوارهای قرمز لاکی، در دل جنگل قرار گرفتهاند و از میان درختان مهگرفته، منظرهای افسانهای پدید میآورند.
در مسیر صعود، پلههای سنگی قدیمی وجود دارد که از قرن هفدهم باقی ماندهاند و با فانوسهای سنگی (تورو) تزئین شدهاند. این مسیرها با تغییر ارتفاع، چشماندازهایی متفاوت ارائه میدهند؛ از درههای پوشیده از مه تا صخرههای بلند و چشمههای خنک.
درون فصل بهار، دامنهها پوشیده از گلهای کوهی میشود و در پاییز، رنگهای سرخ و نارنجی برگها، مناظر رؤیایی خلق میکنند. در زمستان، قله زیر برف میدرخشد و سکوتی معنوی بر همهچیز سایه میافکند.
در کنار زیارتگاه، موزهٔ کوچکی قرار دارد که تاریخ آیینها و آثار باستانی کوه را نمایش میدهد؛ از زنگهای برنزی و ماسکهای آیینی تا ابزارهای زاهدان شوگندو.
نقش فرهنگی و دینی در جامعهٔ ژاپن
کوه اویاما، فراتر از یک جاذبهٔ طبیعی، بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی ژاپن است. قرنهاست که مردم منطقه، او را نگهبان زمینها و بخشندهٔ باران میدانند. اصطلاح «اویاما نو کامیساما» در زبان مردم به معنای «خدای محافظ» بهکار میرود.
در ادبیات ژاپنی، این کوه بارها در شعرها و داستانها آمده است. شاعر بزرگ هایکو، «بوشو» در یکی از اشعار خود نوشته است:
«مهِ اویاما را دیدم، و دانستم که خدا نزدیک است.»
در دوران مدرن، کوه اویاما به نمادی از همزیستی سنت و پیشرفت تبدیل شد. راهآهن اویاما و سپس تلهکابین (افتتاحشده در سال ۱۹۳۱) امکان زیارت آسانتر را فراهم کردند، اما مراسم و آیینهای سنتی همچنان حفظ شد.
هر سال بیش از یک میلیون زائر و گردشگر از کوه دیدن میکنند. بسیاری از آنها برای نیایش میآیند، برخی برای کوهنوردی و گروهی نیز برای عکاسی از طبیعت چهار فصل ژاپن.
دوران معاصر و حفاظت از میراث
در دهههای اخیر، کوه اویاما در فهرست میراث فرهنگی ژاپن ثبت شده و به عنوان یکی از ۱۰۰ چشمانداز معروف کوهستانی ژاپن شناخته میشود. دولت محلی کاناگاوا با همکاری سازمانهای محیطزیست و مذهبی، طرحهایی برای حفظ اکوسیستم و بازسازی سازههای تاریخی اجرا کرده است.
تلهکابین جدید اویاما، که در سال ۲۰۱۵ بازسازی شد، گردشگران را از ایستگاه پایین تا زیارتگاه آفوری منتقل میکند. با این وجود، بسیاری هنوز مسیر سنتی را با پای پیاده طی میکنند تا تجربهای اصیل از زیارت داشته باشند.
در سالهای اخیر، کوه اویاما به مقصد محبوبی برای گردشگری مذهبی و فرهنگی بدل شده است. تورهای راهنما، بازدید از معابد، شرکت در آیینهای شینتو، و حتی اقامت در خانههای سنتی «شوکوبو» (خوابگاه زائران) از جمله جذابیتهای این منطقهاند.
با وجود رونق گردشگری، مقامات محلی محدودیتهایی برای حفظ آرامش و پاکیزگی کوه اعمال کردهاند. هر سال مراسم پاکسازی محیط و دعا برای زمین برگزار میشود؛ آیینی که بازتابدهندهٔ احترام ژاپنیها به طبیعت است.
تحلیل و جمعبندی
کوه اویاما، چون آیینهای از روح ژاپن است: سرشار از احترام به طبیعت، ایمان به خدایان، و درک زیبایی در سکوت. این کوه در گذر قرنها، از مکانی برای نیایش کشاورزان تا مقصدی برای جستجوی درونی انسان مدرن بدل شده است.
در ارتفاعات مهآلود آن، معنایی ژرف پنهان است: پیوند میان انسان و زمین. هر گام در مسیر صعود، نه فقط حرکتی فیزیکی، بلکه سفری در درون خویشتن است. شاید به همین دلیل، هرکس از اویاما بازمیگردد، چیزی از آرامش و روشنایی آن را در دل خود حمل میکند.
کوه اویاما، در مرز میان اسطوره و واقعیت، همچنان زنده است؛ صدایی از دل تاریخ که میگوید: «طبیعت، معبدی است که باید با ایمان در آن گام نهاد.»
