از معماری سنتی تا استیل دکوراتیو؛ متریال ساختمان چگونه تغییر کرد؟
معماری هر دوره را می‌توان از روی مصالح آن نیز شناخت. سنگ، آجر، چوب، آهن، شیشه و انواع فولاد هرکدام در دوره‌ای امکانات تازه‌ای در اختیار معماران قرار داده‌اند و بخشی از هویت ساختمان‌ها را شکل داده‌اند. امروز نیز انواع استیل دکوراتیو را می‌توان در نرده‌ها، هندریل‌ها، فریم‌های داخلی، فروشگاه‌ها و عناصر تزئینی بسیاری از ساختمان‌های معاصر مشاهده کرد.
ورود استیل زنگ‌نزن به معماری البته اتفاقی بسیار جدید نیست. ریشه استفاده معماری از این متریال به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد؛ زمانی که معماران به‌تدریج متوجه شدند ماده‌ای که در برابر خوردگی مقاومت مناسبی دارد، می‌تواند علاوه بر کاربرد صنعتی، در بخش‌های قابل رؤیت ساختمان نیز مورد استفاده قرار گیرد.
مصالح چگونه فرم معماری را تغییر می‌دهند؟
در معماری سنتی، انتخاب مصالح تا حد زیادی تحت تأثیر منابع موجود در همان منطقه بود. آجر در بسیاری از نقاط ایران، سنگ در مناطقی دیگر و چوب در نواحی برخوردار از منابع جنگلی نقش مهمی در ساخت بناها داشتند.
با صنعتی‌شدن تولید مصالح، محدودیت جغرافیایی کمتر شد. فلزات امکان ساخت دهانه‌های بزرگ‌تر، سازه‌های سبک‌تر و جزئیات دقیق‌تر را فراهم کردند و شیشه نیز رابطه فضای داخلی و بیرونی را تغییر داد.
در ادامه این مسیر، فولاد زنگ‌نزن ویژگی دیگری وارد معماری کرد: امکان ترکیب یک سطح فلزی نمایان با دوام و مقاومت مناسب در برابر خوردگی.
به همین دلیل است که در معماری معاصر، فلز دیگر الزاماً بخشی پنهان درون سازه نیست؛ گاهی خود فلز بخشی از زبان بصری ساختمان است.
زمانی که استیل وارد معماری مدرن شد
تاریخ فولاد زنگ‌نزن به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد. Nickel Institute اختراع استیل زنگ‌نزن را در سال ۱۹۱۳ ذکر می‌کند و گزارش می‌دهد که کاربردهای معماری این ماده از دهه ۱۹۲۰ آغاز شد. یکی از نمونه‌های اولیه، سایبان ورودی هتل Savoy لندن در سال ۱۹۲۹ بود.
اما نقطه‌ای که استیل را به‌صورت جدی وارد تاریخ معماری کرد، ساختمان کرایسلر نیویورک بود.
این آسمان‌خراش که در سال ۱۹۳۰ تکمیل شد، یکی از نخستین کاربردهای بزرگ و شاخص فولاد زنگ‌نزن در معماری جهان بود. تاج معروف ساختمان با استیل ساخته شد و ظاهر درخشان آن به یکی از نمادهای معماری آرت‌دکو تبدیل شد.
نکته قابل توجه این است که بخش‌های استیل ساختمان پس از دهه‌ها همچنان باقی مانده‌اند و عملکرد آن‌ها به یکی از نمونه‌های شناخته‌شده دوام این متریال تبدیل شده است.
انتخاب یک متریال معماری فقط به ظاهر روز اول مربوط نیست؛ رفتار آن در طول سال‌های بهره‌برداری نیز بخشی از طراحی ساختمان است.
از آسمان‌خراش‌ها تا نرده و دکوراسیون داخلی
آنچه ابتدا در پروژه‌های شاخص و ساختمان‌های بزرگ دیده می‌شد، به‌مرور وارد طیف گسترده‌تری از پروژه‌ها شد.
World Stainless اشاره می‌کند که استیل دیگر تنها به نماهای شاخص محدود نیست و در فضاهای تجاری، فضای داخلی، زیرساخت، اتصالات ساختمانی و بخش‌های مختلف معماری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
امروز محصولات دکوراتیو این خانواده را می‌توان به سه گروه کاربردی تقسیم کرد:
| محصول | شکل رایج | نمونه کاربرد |
|---|---|---|
| لوله استیل دکوراتیو | مقطع گرد | نرده، هندریل و حفاظ |
| پروفیل استیل دکوراتیو | مربع و مستطیل | فریم، قاب و سازه‌های دکوراتیو |
| قطعات و یراق‌آلات | اتصالات و پایه‌ها | تکمیل و اتصال سازه |
این محصولات باعث می‌شوند طراح بتواند زبان بصری مشابهی را در قسمت‌های مختلف یک پروژه ادامه دهد.
چرا سطح استیل برای معماران اهمیت دارد؟
یکی از تفاوت‌های استیل با بسیاری از مصالح سازه‌ای این است که می‌تواند بدون پوشاندن سطح اصلی خود در معرض دید قرار گیرد.
پرداخت‌های مختلف، از سطوح مات و ساتن گرفته تا براق و آینه‌ای، امکان ایجاد جلوه‌های متفاوت را فراهم می‌کنند. پیشرفت فناوری پرداخت سطح نیز دامنه انتخاب معماران را طی دهه‌های گذشته افزایش داده است.
سطح آینه‌ای می‌تواند نور و فضای اطراف را منعکس کند، در حالی که پرداخت خش‌دار یا ساتن تصویری آرام‌تر و صنعتی‌تر ایجاد می‌کند.
بنابراین انتخاب سطح استیل فقط تصمیمی مربوط به تولیدکننده نیست؛ بخشی از طراحی معماری است.
لوله و پروفیل؛ دو زبان متفاوت در طراحی
فرم مقطع نیز تأثیر زیادی بر نتیجه کار دارد.
لوله‌های گرد معمولاً در نرده و هندریل دیده می‌شوند و فرم نرم‌تر و پیوسته‌تری ایجاد می‌کنند. در مقابل، پروفیل‌های مربع و مستطیل با خطوط صاف و گوشه‌های مشخص بیشتر با طراحی‌های هندسی هماهنگ هستند.
به همین دلیل پروفیل استیل دکوراتیو در فریم‌ها، تجهیزات فروشگاهی، جداکننده‌ها و المان‌هایی که فرم چهارگوش دارند کاربرد پیدا می‌کند.
این تفاوت نشان می‌دهد انتخاب بین لوله و پروفیل صرفاً انتخاب دو محصول مشابه نیست؛ شکل مقطع مستقیماً روی زبان طراحی اثر می‌گذارد.
از استیل ۳۰۴ تا ۳۱۶؛ شرایط محیط هم مهم است
معماری خوب فقط به فرم و زیبایی توجه نمی‌کند. شرایط محیطی نیز باید در انتخاب متریال لحاظ شود.
گریدهای سری ۳۰۰ از انواع رایج استیل در معماری هستند. Nickel Institute گرید ۳۰۴ را یکی از پرکاربردترین انواع معرفی می‌کند و برای ساختمان‌هایی که در معرض آب دریا یا نمک قرار دارند، 316L را به دلیل مقاومت بالاتر در برابر خوردگی گزینه مناسب‌تری می‌داند.
بنابراین محصولی که برای یک فضای داخلی مناسب است، الزاماً بهترین گزینه برای یک ساختمان ساحلی نیست.
همین موضوع نشان می‌دهد چرا در معماری معاصر، زیبایی و مهندسی باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
آیا استیل فقط یک متریال تزئینی است؟
نام «استیل دکوراتیو» ممکن است این تصور را ایجاد کند که کاربرد این ماده فقط زیبایی است؛ در حالی که استفاده از فولاد زنگ‌نزن در ساختمان بسیار گسترده‌تر است.
علاوه بر نرده، نما و تجهیزات داخلی، از استیل در اجزای ساختمانی، اتصالات، زیرساخت و حتی آرماتور برخی سازه‌ها استفاده می‌شود. World Stainless نیز تأکید می‌کند که این ماده مدت‌هاست از یک گزینه صرفاً تزئینی فراتر رفته است.
نمونه‌ای شاخص از کاربرد معماری آن Gateway Arch در سنت‌لوئیس است که با استیل گرید ۳۰۴ پوشانده شده و ارتفاع آن به ۱۹۲ متر می‌رسد.
معماری تغییر می‌کند، اما انتخاب متریال همچنان تعیین‌کننده است
از بناهای آجری و سنگی گذشته تا ساختمان‌های شیشه‌ای و فلزی امروز، یک اصل ثابت باقی مانده است: متریال فقط وسیله‌ای برای ساختن نیست؛ بخشی از شخصیت بناست.
استیل زنگ‌نزن در کمتر از یک قرن از ماده‌ای تازه و نسبتاً محدود به یکی از متریال‌های شناخته‌شده معماری تبدیل شده است. امروز لوله‌ها، پروفیل‌ها و یراق‌آلات دکوراتیو امکان استفاده از همین زبان فلزی را حتی در پروژه‌های کوچک‌تر فراهم کرده‌اند.
برای مشاهده محصولات و بررسی گزینه‌های مختلف لوله، پروفیل و قطعات دکوراتیو می‌توان به استیل لند مراجعه کرد.
