عمارت آصف وزیری کجاست؟

 

معرفی

عمارت آصف که با نام “خانه کرد” در سنندج معروف است، به عنوان نمادی از هویت فرهنگی اقوام کرد و گنجینه مردم‌ شناسی مردم کرد از با ارزشترین آثار فرهنگی و تاریخی کردستان است. ساختمان این عمارت به چهار قسمت تقسیم می شود، دوره اول آن مربوط به بخش شمالی شامل تالار تشریفات، اتاق‌ها و راهروهای طرفین و قسمتی از فضاهای بخش شرقی مربوط به دوره صفویه‌است. دوره دوم شکل گیری عمارت آصف مربوط به نیمه نخست دوره قاجار است، در این دوره ضلع‌های شرقی و غربی حیاط بیرونی و حمام عمارت ساخته شده‌است. دوره سوم که شامل احداث فضاهای اندرونی، سردر ورودی نیم هشتی و بازسازی بخش غربی تالار تشریفات می‌شود مربوط به سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۶ هجری شمسی است. دوره چهارم شکل گیری عمارت آصف مربوط به سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ است که شامل مرمت کلیه قسمت‌های عمارت، تعویض سنگفرش کف حیاط، ساخت دوباره حیاط مستخدمان به شکل امروزی است. عمارت آصف که امروز در برگیرنده بخشی از پروژه فرهنگی خانه کرد، شامل فضاها و غرفه‌های نمایشی موزه‌است، که یکی از قدیمی‌ترین بناهای شهر سنندج محسوب می‌شود و در خیابان شاپور، نزدیک مسجد دارالاحسان قرار دارد. این عمارت توسط”«آصف اعظم» (میرزا علی نقی خان لشکر نویس)  احداث شد.

مردم شناسی

«موزه مردم‌شناسی مناطق کردنشین» یا «خانه کرد»، بزرگترین موزه مردم‌شناسی مربوط به یک قوم در ایران است. مرحله نخست پروژه خانه کرد که عمارت آصف را به خود اختصاص داده شامل، نگارخانه و حیات ورودی، حمام، غرفه‌های زندگی شهری، مکتب خانه، قلاب بافی، زیورآلات، بخش کشاورزی، مشاغل و فنون، بخش اسناد و عکس‌های تاریخی، اتاق خان، بخش پوشاک، غرفه شکار، غرفه صنایع دستی، غرفه بخش مطبخ زندگی روستایی، کتابخانه و مرکز اسناد است. مجموعه عمارت آصف که حدود چهار هزار متر مربع عرصه و اعیانی دارد و در زمره خانه‌های اعیانی مسکونی مورد توجه در معماری مسکن است، در سال ۱۳۷۵ به شماره ۱۸۲۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

 

 

 

معماری

عکس عکس Related image Tarikhema.org Tarikhema.org

عکس عکس Related image Tarikhema.org Tarikhema.org

 

 

این بنا علاوه بر سر در نیم هشتی، دالان ورودی و اتاق تقسیم آب دارای چهار حیاط بیرونی، اندرونی، مستخدمین و مطبخ است. حیاط بیرونی که حیاط اصلی هم هست دارای پلانی مستطیل شکل و دو ایوان و آب‌نما و باغچه با طرح چهار باغ است و در ضلع شمالی آن تالار اصلی با تزیینات منحصربه‌فرد شامل گچ بری‌ها، مقرنس کاری و اورسی زیبا و پرکاری با نقوش هندسی قرار دارد.

در ضلع شرقی حیاط بیرونی فضاهایی شامل راهروهای ارتباطی و دو سه در و یک چهار دری و دو اتاق وجود دارد و در ضلع غربی آن ایوانی سراسری با ستون‌های آجری واقع شده و در پشت این ایوان یک تالار با اورسی بسیار زیبا که دارای طرح اسلیمی است و دو اتاق در طرفین آن قرار دارد. از قسمت ای مهم حیاط بیرونی حمام عمارت است که زیباترین حمام تاریخی سنندج است و دارای ستون‌های سنگی حجاری شده و تزیینات آهک بری و کاشی کاری است.

حیاط اندرونی در ضلع شمالی عمارت واقع شده و در اوایل دوره پهلوی و بر اساس معماری بومی ساخته شده‌است. فضاهای حیاط اندرونی به صورت دو اشکوبه، با یک طبقه زیر زمین و ایوانی با شش ستون چوبی و تزیینات گچبری ساخته شده و دارای آب‌نمایی لوزی شکل با باغچه‌هایی در اطراف است. حیاط مستخدمین در ضلع جنوبی مجموعه و در کنار دالان ورودی واقع شده‌است فضاهای معماری این بخش در سال‌های گذشته به‌طور کلی تخریب شده بود و آثاری که نمایانگر شیوه ساخت و ساز آن باشد باقی نمانده بود و به همین دلیل بازسازی حیاط مستخدمین بر اساس طرحی جدید منطبق با اصول معماری سنتی بوده که شامل حیاطی مرکزی با رواق‌های پیرامون، نگارخانه، سرویس بهداشتی و فضاهای تأسیساتی است.

در گوشه ضلع جنوبی عمارت، حیاط کوچکی قرار دارد که به حیاط مطبخ معروف است و دارای آب‌نمایی سنگی است و در مطبخ که فضایی است مسقف، با طاق و تویزه به این حیاط باز می‌شود. آب مورد نیاز مجموعه عمارت آصف از یک رشته قنات که از غرب سنندج توسط تنبوشه‌های سفالی و لوله‌های فلزی جدید جاری است تأمین می‌شود. برای تنظیم و تقسیم مناسب آب، فضایی در کنار دالان ورودی ساخته شده که به اتاق تقسیم آب معروف است و اکنون آب، آب‌نمای مقابل تالار، حوض حیاط‌های مستخدمین، مطبخ و اندرونی از آن تأمین می‌شود. ویژگی‌های دیگر این بنا در قسمت به اصطلاح شاه نشین وجود یک ایوان دوستونه و دو ردیف پله در طرفین و استفاده از همین راه پله به عنوان ورودی مشترک بین شاه‌نشین و فضای مسکونی واقع در طرفین آن می‌باشد. لازم به توضیح است که این‌گونه الگوی معماری مسکونی در خانه‌های اصفهان و تهران و خصوصاً در ابنیه مسکونی دوره قاجار کاملاً به چشم می‌خورد.

 

تزیینات به کار رفته در خانه آصف وزیری

خانه آصف نیز مانند سایر خانه های تاریخی به جا مانده از دوران اسلامی، دارای تزیینات ویژه ای است تا آن را از سایر خانه های موجود در اطراف از نظر شأن و منزلت صاحب خانه متمایز سازد. در این قسمت به بررسی تزیینات به کار رفته در بخش های مختلف این خانه زیبا می پردازیم:

۱- اُرسی

در بخش شاه نشین خانه (ایوان ستون دار) و همچنین اتاق های ضلع غربی، دو پنجره با طرح ارسی دیده می شود که در واقع نشان دهنده اهمیت آن بخش از خانه نیز هست. اُرسی ها پنجره هایی هستند که در آن ها چوب کاری به شکل مشبک صورت گرفته است و با شیشه های رنگی تزیین شده اند و از پایین به بالا باز می شوند.

۲- گچ بری

در داخل خانه و همچنین در سمت چپ شاه نشین و بر بالای پنجره ها گچ بری های زیبایی با طرح های الهام گرفته از طبیعت و همچنین طرح های اسلیمی دیده می شود.

۳- مقرنس

بارزترین مقرنس کاری موجود در خانه سرستون های ایوان خانه اصلی است. این ایوان تنها دو ستون سفید رنگ دارد که در سرستون های آن ها مقرنس کاری های زیبایی وجود دارد. همچنین سرستون های بخش حمام نیز دارای مقرنس کاری های زیبا در بخش فوقانی هستند. مقرنس در اصل نوعی طاقچه بندی است که در کنار دیوارها، بخش زیرین گنبدها و سر ستون ها استفاده می شود.

۴– گره چینی

در پنجره های ارسی ایوان اصلی و بخش غربی بنا از هنر گره چینی در شبکه بندی چوب های پنجره ها بهره گرفته شده است. گره چینی در واقع اشکال هندسی  منظمی هستند که با برشی هنرمندانه و بدون وجود هیچ گونه چسب یا میخ در هم گره می خورند.

۵- آهک بری (ساروج بری)

این سبک از تزیینات بیشتر در بخش حمام های خانه های قدیمی به کار می رود چون ساروج ترکیبی است که کاملا در برابر آب و رطوبت مقاومت می کند. در بخش حمام این خانه تزیینات آهک بری بسیار زیبایی به ویژه در سقف حمام وجود دارد. آهک بری به تراشکاری بر روی سطوح آهکی گفته می شود.

 

 

 

فرم ساختمان و اقلیم

از آنجایی که سنندج در ناحیه سرد و کوهستانی واقع است، برای دفع سرما، ساختمان‌های فرم‌های باز با فرم‌هایی که ضلع‌های شمالی، جنوبی آن‌ها بلندتر از ضلع‌های شرقی، غربی آنهاست مناسب نیست و بهتر است، فرم ساختمان فشرده و پلان آن مربع باشد. ساختمان‌های دو طبقه‌ای که فرم آن‌ها شبیه به مکعب است، بهترین نوع ساختمان از نظر کنترل گرمای داخلی در زمستان است. بخش اصلی خانه برای استفاده بیشتر از تابش خورشید در شمال حیاط و رو به قبله ساخته شده‌است. برای کاهش سرما در زمستان از جرزهای قطور و سقف‌های دوجداره استفاده شده است.

 

موقعیت عمارت بر روی نقشه

 

 

منابع

  • فرمانداری سنندج؛ معرفی سنندج
  • میراث فرهنگی و گردشگری؛ استان کردستان
  • پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه هنری استان کردستان؛ معرفی شهرستان سنندج
  • وب‌گاه شهرداری سنندج؛ جاذبه‌های گردشگری سنندج

 

خرید مجموعه کتاب های تاریخی

ممکن است شما دوست داشته باشید

خرید مجموعه کتاب های تاریخی

دیدگاه بگذارید

avatar
  اشتراک  
دنبال کردن