آیین زناشویی در ایران باستان

آیین زناشویی در ایران باستان

در كیش ایران باستان زناشویی به منظور زندگی خوش و خرم و اتحاد و اتفاق و ازدیاد نفوس و تشكیل خانواده چنان بر پایه صحیح و محكم استوار بوده كه خود به خود ضامن بقا و دوام زندگی مشترك بود و مهر ومحبت را بین زن و شوهر برای همیشه برقرار می ساخت.زرتشت در گات ها یسنا پنجاه و سه بند به پسران و دخترانی كه می خواهند با هم پیمان ازدواج ببندند اندرز می دهد كه ای دختران شوی كننده و ای دامادان ،اینك بیاموزم و آگاهتان كنم .با غیرت از برای زندگانی پاك منشی بجوشید.هر یك از شما باید در كردار نیك از دیگری پیشی جوید و از این راه زندگانی خود را خوش و خرم سازد.در كیش زرتشتی از لحاظ نظم به كارهای دنیا و محكم ساختن یگانگی و جلوگیری از فساد اخلاقی ،در مورد زناشویی تاكید زیاد گردیده و این كار به خوبی ستوده شده است.چنانكه در فرگرد چهارم بند چهل و هفت وندیداد اهورامزدا می گوید:”ای اسپیتمان زرتشت هر آینه ،من مرد زندار را بر مرد بی زن و مرد حانه دار را بر مرد بی خانمان ترجیح می دهم.”باز در فقره چهل و چهار می گوید:”وظیفه هر شخصی است كه برادران همكیش خود را در كسب مال و داشتن همسر راهنمایی و مساعدت كند.”در دین زرتشت كمك كردن برای ازدواج كسانی كه به سن بلوغ رسیده و به علت ناداری بی همسر مانده اند،از كارهای خوب و پرثواب شمرده می شود.

عقد و ازدواج

در دین زرتشت عقد و ازدواج به پنج گونه انجام می گیرد.

1. پادشاه زنی-این ازدوالج عبارت از این است كه پسر و دختر برای نخستین بار با رضایت والدین خود با یكدیگر ازدواج كنند.

2. ایوك زنی (یگانه-منحصر به فرد)-یعنی مردی بخواهد با یگانه دختر پدری ازدواج كند.چون دختر نمیتواند دارایی خانه پدر را به خانواده دیگر منتقل كند،موظف است كه پس از ازدواج،نخستین پسر خود را به جای فرزند پدرش قرار داده دارایی را به او بسپارد تا از انقراض خانواده پدرش جلوگیری كند.چنین زنی را ایوك زنی می گویند.

3. چاكر زنی-این ازدواج در مورد زن یا مرد بیوه است كه بخواهد پس از در گذشت همسر اول همسر دیگر انتخاب كند.چون برابر كیش زرتشتی ،جفت اول در گیتی و عالم پس از مرگ همسر شخص است و مقام پادشاه را دارد،لذا همسر دوم در عالم دیگر،مقام چاكر را در برابر همسر اول خواهد داشت.همچنین وقتی كه مرد بخواهد برای دارا شدن فرزند با رضایت زن اول همسر دیگری اختیار كند.زن دوم نیز در مقابل زن اول مقام چاكر زنی را خواهد داشت،یعنی در خقیقت به منزله چاكر و خدمتكار است.

4. خودسر زنی-این ازدواج عبارت است از اینكه دختر و پسر بالغ پیش از رسیدن به بیست و یك سالگی بخواهند بدون رضایت پدر و مادر خود با یكدیگر ازدواج كنند،در این صورت موبد حق دارد صیغه عقد را جاری سازد ،ولی مادامی كه نارضایتی اولیای آنها باقی است،این زن و شوهر از ارث محروم خواهند بود.
(دختر در شانزده سالگی و پسر در هجده سالگی میتواند با رضایت اولیای خود ازدواج كند).

5. ستر زنی-اگر زن و شوهری بچه دار نشوند و بچه ای را از سر راه برداشته یا از قوم و خیشان بی بضلعت گرفته به فرزندی قبول كنند،در مورد این بچه وقتی كه بزرگ شد مانند ایوك زنی عمل میشود،بدین طریق كه اولین پسر آن دختر خوانده،فرزند پدر خوانده محسوب می شود و پس از فوت پدر خوانده ،صاحب دارایی و املاك خواهد شد.

موانع زناشویی

زناشویی در میان خویشاوندان در موارد زیر ممنوع است:

1. نسبت به زن-نزدیكتر از پسر عمو و پسر خاله و پسر دایی و همچنین پدر خوانده،برادر خوانده و پسر شوهر جایز نیست.

2. نسبت به مرد-نزدیكتر از دختر عمو و دختر عمه ودختر دایی و نیز مادر خوانده،و دختر خوانده را به زنی گرفتن جایز نیست.

3. نسبت به زن و مرد-در مورد برادران یا خواهران رضاعی بطور كلی موانع مزبور جاری است.

در مورد مهریه-در كیش زرتشتی چون رهایی اختیاری نیست ، به این جهت برای زناشویی مهریه ای قید نمیشود.

امكان فسخ زناشویی یا رهایی

1. یكی از طرفین دیوانه بوده یا اختلال حواس داشته باشد در صورتی كه طرف دیگر آگاه نبوده باشد،بنا به تقاضای طرفی كه سالم است ازدواج قابل فسخ است.

2. هرگاه شوهر عنین بوده و مردی نداشته باشد زن میتواند تقاضای طلاق كند.

3. هر گاه ثابت شود زن مرتكب زنا شده،شوهر میتواند او را رها سازد و اگر ثابت شود كه شوهر با زن دیگر زنا كرده است ،زن هم میتواند تقاضای طلاق كند.

4. هر گاه شوهر به مدت سه سال مخارج زندگی زن را ندهد،زن میتواند تقاضای طلاق دهد.

5. هر گاه زن از اذیت شوهر در خطر باشد میتواند تقاضای رهایی كند.

6. هر گاه زن ناشزه(زنی كه به شوهر خود تمكین نكرده،نا فرمانی كند)باشد و رفتارش باعث خطر گردد،شوهر میتواند تقاضای طلاق كند.

7. هر گاه شوهر زن دیگری داشته كه در موقع ازدواج پنهان كرده و یا زن شوهر دیگری داشته باشد ازدواج بعدی خود به خود باطل است.

8. وقتی كه مرد یا زن ترك دین زرتشت كند طلاق جایز است.

گواه گیران مجلس عقد

در این مجلس بزرگان و موبدان حاضر می شوند،موبد پس از شنیدن اقرار رضایت از عروس و داماد اندرزهای سودمند اخلاقی و دینی داده برایشان چنین دعا میكند:

هر دو تن را شادمانی افزون باد.همیشه با فر و جلال باشید ، به خوبی و خوشی زندگی كنید،در ترقی و افزایش باشید،به كردار نیك سزاوار باشید،نیك پندار باشید،در گفتار نیكو باشید،در كردار نیكی به جای آورید،از هر گونه بد اندیشی دور بمانید.هر گونه بكاهد،هر گونه بدكاری بسوزاد،راستی پایدار باد،جادویی سرنگون باد،در مزدیسنی استوار باشید،محبت داشته باشید با كردار نیك مال تحصیل كنید.

با بزرگان یك دل و یك زبان باشید،با یاران فروتن و نرم خو و خوشبین باشید،غیبت مكنید،غضبناك نشوید،از برای شرم گناه نكنید،حرص مبرید،از برای چیزی بیجا دردمند نشوید،حسد مبرید،كبر و منی نكنید،هوی و هوس نپرورید،مال كسان را به نا حق مبرید،از زن و شوهر كسان پرهیز دارید از كوشش نیك خود برخوردار باشید،با حرص انباز مشوید،با غیبت كننده همراه نباشید،با بدنام پیوند نكنید،با بیچارگان پیكار نكنید،پیش پادشاهان  سخن سنجیده گویید،مانند پدر نامور باشید،در هر صورت مادر را نیازارید،و به واسطه راست گفتن كامیاب و كامروا باشید.

پس از آن عروس و داماد دست پیوند بهم داده دور آتش میگردند و سایر تشریفات عروسی به طور معمول است انجام میشود.