مفاهیم ملی گرایی روس؛ ظهور روسیه در اروپا و ایده روم سوم

این ایده چیست؟

ایده مسکو به عنوان رم سوم از زمان اولین تزارهای روس رواج یافت. در طی چند دهه پس از سقوط قسطنطنیه توسط عثمانی در سال 1453 برخی مسكو را به عنوان “روم سوم” یا “روم جدید” معرفی كردند. نطفه این ایده در زمان سلطنت ایوان سوم ، گراندوک مسکو که با سوفیا پالئولو ازدواج کرده بود، آغاز شد. سوفیا خواهرزاده کنستانتین یازدهم ، آخرین امپراتور روم شرقی بود و در واقع با این ازدواج ایوان می توانست ادعا کند وارث امپراتوری سقوط کرده روم شرقی شده است.

شکل گیریِ اولیه

نکته جالب توجه این است که استفان چهارم، پادشاه صربستان و ایوان الکساندر، پادشاه بلغارستان ، هر دو مرتبط با سلسله بیزانس بودند. آن ها نیز مدتی پیش از ایوان سوم ادعاهای مشابهی را مطرح کردند. نسخ خطی بلغاریِ این ایده، در واقع این را مطرح كرد كه ترنوو ، پایتخت امپراتوری بلغارستان ، قسطنطنیه جدید است. اما این نقشه ها هرگز تحقق نیافت زیرا عثمانی ها در سال 1389 صربستان را در جنگ کوزوو شکست دادند. آن ها در سال 1396 نیز امپراطوری دوم بلغارستان را به پایان رساندند. با این حال ، اندیشه های توسعه یافته تر در رابطه با این ایده از ترنوو توسط کریپیان که روحانی بلغاری بود وارد مسکو شد. او در سال 1381 به عنوان اسقف کلیسای مسکو درآمد.

تبلور این ایده از سوی کلیسای ارتدوکس

این ایده در سال 1510 در یک مدیحه که توسط یکی از بزرگان کلیسای روسی به نام فیلوتئوس نوشته شده بود متبلور شد. او در این نامه اعلام کرد که:

دو روم سقوط کرده اند. روم سوم قد علم کرده و روم چهارمی در کار نخواهد بود. هیچ کس جایگاه مسیحی_تزاریِ شما را نخواهد گرفت!

برخلاف تصور غلط رایج ، فیلوتئوس صریحاً روم سوم را روسیه (این کشور) اعلام می کند نه مسکو (شهر).

نتایج به دست آمده از ایده روم سوم

از آنجایی که شاهزاده خانم های رومی با تزارهای مسکو ازدواج کرده بودند و از زمانی که با سقوط بیزانس، روسیه به عنوان قدرتمندترین دولت مسیحیِ ارتدوکس مطرح شد. تزارها به عنوان جانشین امپراتور بیزانس و به عنوان حاکم مستحق جهان مسیحی تصور می شدند. کلمه تزار، مانند قیصر، از کلمه سزار گرفته شده است. دوک بزرگ ایوان چهارم در اول ژانویه 1547 به عنوان اولین تزار روس تاج گذاری کرد. در تاریخ 2 نوامبر 1721 ، پتر کبیر خود را به عنوان امپراطور و حاکم مطلق تمام روسیه اعلام کرد. عنوان جدید قرار بود منعکس کننده ادعاهای سنتی پیشینیان و موفقیت وی در تأسیس روسیه بزرگ به عنوان یک قدرت جدید اروپایی باشد.