نوروز، یادگار جمشید

بسیار مشهور است که نوروز با دوره جمشید ارتباط دارد از جمله می‌توان به داستان پیروزی جمشید بر اهریمن اشاره کرد. ممکن است جمشید نماد یکی از دوره‌های پیش از تاریخ فلات ایران باشد که بشر آن روزگار دستاوردهای تمدنی قابل توجهی داشت. همانطور که آثار شگفت انگیزی در هزاره‌های پیش از میلاد به دست آمده است…

 

چنین جشن فرخ از آن روزگار

به ما ماند از آن خسروان یادگار

با توجه به کهن بودن جشن نوروز و دگرگونی‌ها در آیین برگزاری آن، درباره پیدایش این جشن باستانی گفته‌ها و داستان‌های گوناگون بیان شده است. پایان آفرینش، بازگشت فَروهر گذشتگان به زمین و … از مواردی است که درباره انگیزه ایرانیان باستان از برگزاری این جشن بیان می‌شود.

اما بسیار مشهور است که این جشن با دوره جمشید ارتباط دارد. البته باید به زمینه اسطوره‌ای و نمادین داستان‌ها توجه داشته باشیم. ممکن است جمشید نماد یکی از دوره‌های پیش از تاریخ فلات ایران باشد که بشر آن روزگار دستاوردهای تمدنی قابل توجهی داشت. همانطور که آثار شگفت انگیزی در هزاره‌های پیش از میلاد به دست آمده است. شاید برای همین است که در داستان‌ها از دوره ۷۰۰ ساله پادشاهی جمشید سخن به میان آمده است. با فرض درست بودن این موضوع می‌توان نتیجه گرفت که این جشن از دوره نوآوری و شکوفایی تمدنی به یادگار مانده است.

به هر حال جمشید در بسیاری از منابع تاریخی و ادبی ما به شکل یک پادشاه ترسیم و داستان‌های دلکشی هم درباره نوروز گفته شده است. در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی و شاهنامه فردوسی و کتاب‌های دیگر، نوروز را به جمشید -یکی از پادشاهان سلسله پیشدادی- نسبت داده‌اند.

داستان مشهور درباره جمشید که در شاهنامه فردوسی آمده بدین شرح است: پس از آنکه جمشید آبادانی‌های فراوان کرد و به هنرهای بسیار درست یافت یا به قول فردوسی «همه کردنی‌ها چو آمد بجای»، تختی ارزنده ساخت و بر آن نشست. دیوان آن را برداشته و برافراشتند و جمشید همانند خورشید تابان میان هوا درآمد. جهانیان شگفت زده شدند و بر او آفرین گفتند و گوهر افشاندند و این روز همان روز نوروز بود.

همه کردنی‌ها چو آمد بجای

ز جای مهی برتر آورد پای

.

به فر کیانی یک تخت ساخت

چه مایه بدو گوهر اندرنِشاخت

.

که چون خواستی دیو برداشتی

ز هامون به گردون برافراشتی

.

چو خورشید تابان میان هوا

نشسته برو شاه فرمانروا

.

جهان انجمن شد بران تخت اوی

شگفتی فرومانده از بخت اوی

.

به جمشید بر گوهر افشاندند

مرآن روز را روز نو خواندند

.

سر سال نو هرمز فوردین

برآسوده از رنج تن، دل ز کین (۱)

در این داستان تسلط انسان به دیوها دیده می‌شود و البته داستان‌های قابل توجه دیگری هم در این باره گفته شده است که صراحتا از نبرد انسان با دیوها سخن به میان می‌آید و پیروزی جمشید بر اهریمن در آنها گفته شده است که می‌توان به بخشی از آثارالباقیه اشاره کرد. پیوند نوروز با جمشید در آثارالباقیه بیرونی به چشم می‌خورد و حتی اشاره آشکاری به ریشه‌های «هفت سین» در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی وجود دارد که از زادویه نقل شده است:

زادویه در کتاب خود گفته که سبب این است که آفتاب از ناحیه جنوبی که افاهتر است طلوع می‌کند.

بیان مطلب آن است که ابلیس لعین برکت از مردم زایل کرده بود به قسمی که هر اندازه خوردنی و آشامیدنی تناول می کردند از طعام و شراب سیر نمی‌شدند و نیز باد را نمی‌گذاشت بوزد که سبب روییدن اشجار شود و نزدیک شد که دنیا نابود گردد پس جم به امر خداوند و راهنمایی او به قصد منزل ابلیس و پیروان او به سوی جنوب شد و دیر گاهی در آنجا بماند تا اینکه این غائله را بر طرف نمود آنگاه مردم از نو به حالت اعتدال و برکت و فراوانی رسیدند و از بلا رهایی یافتند و جم در این هنگام به دنیا بازگشت و در چنین روزی مانند آفتاب طالع شد و نور از او می‌تافت و مردم از طلوع دو آفتاب در یک روز شگفت نمودند و در این روز هر چوبی که خشک شده بود سبز شد و مردم گفتند (روز نو) یعنی روزی نوین و هر شخص از راه تبرک به این روز در طشتی جو کاشت سپس، این رسم در ایرانیان پایدار ماند که روز نوروز در کنار خانه هفت صنف از غلات در هفت اسطوانه بکارند و از روییدن این غلات به خوبی و بدی زراعت و حاصل سالیانه حدس بزنند (۲).

این گفتار یاد آور داستانی است که در وندیداد (یکی از بخش‌های اوستا) درباره مقابله جم با اهریمن گفته می‌شود و با توجه به اینکه بیرونی از زادویه نقل کرده است دیگر شکی باقی نمی‌ماند که سفره هفت سین ریشه در دوران باستان دارد .

اما آن چیزی که باعث می‌شود نوروز زنده بماند، همزمانی آن با آمدن بهار می‌باشد. گاهشماری خورشیدی که حاصل تلاش دانشمندان ایرانی است یکی از دقیق‌ترین گاهشماری‌ها در طول تاریخ بوده است، زندگانی با صلح و باورهای آشتی جویانه ایرانیان، موضوع احترام به پدیده‌های طبیعت را در میان آنان بوجود آورد، این موضوع در آثار ادبی و هنری ما به چشم می‌خورد و همه جشن‌های ایرانی پیوند تنگاتنگی با طبیعت دارند.

منبع خردگان
ممکن است شما دوست داشته باشید
اشتراک
دنبال کردن
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
مشاهده همه نظرات