گورستان ساسانیان در اردبیل

با کاوش در گورستان «اولتان قالاسی» اردبیل به نشانه‌هایی از ساسانیان دست یافتند. این کاوش‌ها همچنین مشخص کرد “تدفین تابوتی” سنتی رایج در این گورستان بوده است.

نظر باستان‌شناسان نخستین یافته‌ها از این گورستان، از جمله سفال‌ها، ابزارآلات رزم و ریسندگی، قابل مقایسه با آثار دوره اشکانی مکشوفه از گورخمره‌های بخش «موران» شهرستان گرمی بود. بنابراین نخستین فرضیه هیأت کاوش این بود که گورستان «اولتان قالاسی» به دوره اشکانی تعلق دارد، اما مطالعات بیشتر نشان داد سنت‌های فرهنگی حاکم بر دوره اشکانی منطقه تا دوره ساسانی تداوم یافته است

کاوش اضطراری این گورستان بیش از ۶۰ گور مربوط به دوره اسلامی و ساسانی شناسایی، کاوش و مستندنگاری شده است. مطالعات آثار به دست آمده نشان می‌دهد: گورستان اولتان قالاسی نزدیک به ۱۳۰۰ سال برای تدفین اموات مورد استفاده ساکنان شهر تاریخی اولتان قرار می‌گرفته است. تدفین‌های جنینی و طاق‌باز در دوره ساسانی در این منطقه مرسوم بوده و در دوره اسلامی شاهد انواع قبور از نوع چاله‌ای، تابوت چوبی و قبور با ساختار خشتی هستیم.

 

از جمله کشفیات مهم کاوش اضطراری در گورستان اولتان قالاسی ظروف شیشه‌ای است که فرم و تراش آن‌ها نشان دهنده وجود کارگاه‌های پیشرفته با استادکاران مجرب شیشه‌گری در ۱۷۰۰ سال پیش در این منطقه است.

 

به طور کلی یافته‌های باستان‌شناسی در گورستان اولتان قالاسی نشان می‌دهد در دوره ساسانی دشت مغان جزو حوزه نفوذ دولت ساسانی بوده است، اما آیین‌ها و سنت‌های فرهنگی دوره اشکانی بر منطقه حاکم بوده به طوری که حتی با ورود اسلام به منطقه آذربایجان و دشت مغان برخی از این سنت‌ها از جمله سنت تدفین تابوتی رایج بوده است.

 

در دوره ساسانی منطقه بلاسگان (دشت مغان) جزو مناطق مرزی بین خزرها و دولت ساسانی بود؛ گاهی مستقل، گاهی تابع دولت خزرها و گاهی تابع دولت ساسانی بوده است. کشف سکه‌های دوره ساسانی از قبور کاوش شده مربوط به هرمز دوم (ساسانی ۳۰۲ ـ ۳۰۹ میلادی) است. نوعی تدفین جنینی و طاق‌باز نیز نشان می‌دهد در دوره ساسانیان، ساکنان دشت مغان پیرو آیین زرتشتی نبوده و سنت‌های تدفینی دوره اشکانی در منطقه رواج داشته است.

اولتان قالاسی» در ۱۲ کیلومتری غرب شهر پارس‌آباد در ساحل رود ارس واقع شده است، این منطقه یکی از مهم‌ترین شهرهای دوره ساسانی و اسلامی آذربایجان، به‌ویژه دشت مغان است که در مسیر راه تجاری و ارتباطی «قفقاز یولی» (مسیر قفقاز) یا «ائل یولی» واقع شده و نقش مهمی در ارتباطات فرهنگی قفقاز با مناطق داخلی فلات ایران داشته است. اولتان قالاسی دارای ارگ مرکزی، بخش صنعتگران، خندق، کانال‌های آبرسانی و گورستان است که جمعا محدوده‌ای به وسعت بیش از ۷۰ هکتار را در بر می‌گیرد. این اثر در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۶۵۴ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و از سال ۱۳۹۸ دارای حریم مصوب در شورای حرایم وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی است.

 

به هنگام احداث طرح کشت و صنعت مغان برای نخستین‌بار محوطه اولتان قالاسی در بررسی باستان‌شناسی اداره‌کل باستان‌شناسی به سرپرستی «ایرج حریرچیان» و «محمود کردوانی» در سال ۱۳۵۱ شناسایی شد. این هیأت باستان‌شناسی اقدام به گمانه‌زنی در بخش‌هایی از شهر تاریخی کرد و آثاری از دوره اشکانی تا ایلخانی را کشف کرد. سپس پرونده ثبت ملی محوطه توسط «غفار قنبرزاده» در سال ۱۳۷۸ تهیه شد. کاوش‌های باستان‌شناسی محوطه پس از انقلاب اسلامی توسط «کریم علیزاده» در سه فصل در سال‌های (۱۳۸۲، ۱۳۸۳، ۱۳۸۴) انجام شد و فصل چهارم کاوش باستان‌شناسی محوطه توسط «عبدالرضا مهاجری‌نژاد» در سال ۱۳۸۳ به منظور تعیین عرصه و حرایم انجام شد. گزارش باستان‌شناسی کاوش سه فصل از سوی علیزاده توسط پژوهشکده باستان‌شناسی چاپ و منتشر شده است.

منبع فرارو
ممکن است شما دوست داشته باشید
عضویت
اطلاع از
guest

1 نظر
پرامتیازترین
جدیدترین قدیمی‌ترین
بازخورد درون خطی
دیدن تمامی دیدگاه ها
غلام از برگامیشی سه بنه تورک ها

چون گورستانی ساسانیان در اردبیل پیدا شده پس اجداد شاهان ساسانی تورک بودند که از اردبیل به شیراز رفتن و تورکی قشقایی را آنجا رواج دادند و اصالت تورکی اردبیلی دارند