5. در نظام هاى مهایانه

گرایش هاى جدید در دین هندى، كه پیش از این رشد و تحول یافته بود، در دوره 100 ـ 300 م منجر به تكوین شكل نوینى از آیین بودا، به نام مهایانه یا گردونه بزرگ شد. این نهضت نوین، كه در آغاز تنها توجه اندكى را به خود جلب كرده بود، آرام آرام نفوذِ عظیم و روزافزونى یافت. در این مكتب، عناصرِ دل سپارى قوى بود كه اساساً از یك زندگى نامه آرمانى شده بودا و بسط آن به آرمانى براى همه سرچشمه مى گرفت. یك سیماى مهم این نهضت، طولانى تر شدن راهِ رسیدن به روشن شدگى به قصد توانایى بخشیدن به توسعه صفات برتر بود كه در رسیدن به بودائیت به مثابه چیزى دست یافتنى در این زندگانى، سرانجام به پیش زمینه بازگشت.

مكتب هاى نوین فكرى با دیدگاه هاى خاص در چارچوب مهایانه كلى توسعه یافت. احتمالا قدیمى ترین این مكتب ها، مادیَمَكهاى دید كه در جایى دیگر وجود دارد. كمابیش یك تبدیل تجربه طبیعى است.

برخى از آثار متأخر مهایانه، بر «نیروانه بى بنیاد» به مثابه بخشى از راهِ برترین مقصد تأكید ورزیده اند. این بدین معنا است كه روشن شدگىِ حقیقى متضمن قبول یا ردّ زاد و مرگ نیست. قابل توجه تر این كه، تلویحاً اشاره اى به قبول یا ردّ خود نیروانه ندارد، بلكه در عوض دل ها را ترغیب مى كند كه از وابستگى به هرگونه شناسه اى یا نیازمندى به آنها یكسره آزاد باشند، خواه آن شناسه ها بیرونى ]= اشیا[ باشند و خواه درونى ]= حالات[.