انقلاب صنعتي در ژاپن

صنعتي شدن ژاپن- كارخانه‌ها- دستمزد- اعتصاب- فقر- نظر ژاپنيان

ژاپن در طي نيم قرن همة وجوه حيات را دگرگون كرد. برزگران، با آنكه از شر فقر نرستند، آزاد شدند. هر برزگر مي‌توانست، با پرداخت مال‌الاجاره يا ماليات ساليانه به حكومت، صاحب زمين كوچكي شود. اگر برزگري مي‌خواست مزرعة خود را رها كند و براي كار به شهر رود، ممانعتي نمي‌ديد. شهرهايي بس بزرگ در امتداد سواحل به وجود آمد. توكيو يا «پايتخت خاوري» داراي قصرهاي سلطنتي و اشرافي و باغهاي وسيع و حمامهاي شلوغ عمومي شد؛ از لحاظ جمعيت، هيچ يك از شهرهاي جهان، جز لندن و نيويورك، با آن برابري نمي‌كرد. به جاي قلعه و دهكدة اوزاكا، كه در قديم محلي براي ماهيگيري بود، اينك مركز صنايع ژاپن، شهر اوزاكا، با كلبه‌ها و كارخانه‌ها و آسمانخراشهاي خود به چشم مي‌‌خورد. در اسكله‌هاي بسيار مجهز يوكوهاما و كوبه، كشتيهاي بازرگاني فراواني كه دومين ناوگان تجارتي جهان را تشكيل مي‌دادند پهلو مي‌گرفتند.

حكومت ژاپن، براي گذر از مرحلة ملوك‌الطوايفي به مرحلة سرمايه‌داري، با سهولتي بيسابقه، از هر كمكي استقبال كرد. در نتيجه، در ظرف پانزده ‌سال از استادان خارجي بي‌نياز شد. حقوق بيگانگان را پرداخت و آنان را به كشورهاي خود گسيل داشت. به تقليد حكومت آلمان، ادارة پست و تلگراف و راه‌آهن را خود برعهده گرفت، ولي به مؤسسات صنعتي

مطابق آخرين سرشماري، يوكوهاما 000،620، كوبه 000،787، اوزاكا 804،114،2، و توكيوي بزرگ 000،311،5 تن جمعيت دارد.

خصوصي وامهاي كلان داد و، با بستن عوارض سنگين بر واردات، به حمايت صنايع داخلي برخاست. غرامتي كه چينيان پس از جنگ 1894 به ژاپن پرداختند به صنعتي شدن اين كشور كمك كرد، چنانكه آلمان با غرامتي كه در 1871 از فرانسه گرفت بر سرعت جريان صنعتي شدن خود افزود. ژاپن معاصر، مانند آلمان يك نسل پيش، با ماشينهاي نو و انضباط عصر ملوك‌الطوايفي، صنايع خود را به راه انداخت، در صورتي كه رقباي اروپايي با سابقة آن گرفتار ماشينهاي فرسوده و كارگران شورش‌طلب بودند. كارگران ژاپني دستمزدي اندك مي‌گرفتند و از كارفرمايان خود صميمانه فرمان مي‌بردند. از اين رو، ديرزماني، وضع قوانين كار براي حكومت لزوم نيافت. حتي هنگامي كه حكومت دست به وضع قوانين كار زد، در اجراي آنها سختگيري نكرد. در 1933، يك دختر ژاپني در اوزاكا بيست و پنج دستگاه ريسندگي را اداره مي‌كرد، ولي يك مرد انگليسي در لنكشر تنها ادارة شش دستگاه را برعهده داشت.

تعداد كارخانه‌ها در سال 1918 دو برابر تعداد آنها در 1908 بود. در فاصلة سالهاي 1918 و 1924، كارخانه‌ها دو برابر شد. كارخانه‌هايي كه در 1931 به وجود آمد، معادل نيمي از كارخانه‌هاي موجود ژاپن بود، در حالي كه اروپا در اعماق بحران دست و پا مي‌زد. از پنج ميليارد متر پارچة پنبه‌اي كه در 1933 در جهان به مصرف رسيد، حدود دو ميليارد آن به ژاپن تعلق داشت. در نتيجه، ژاپن بزرگترين صادركنندة منسوجات به شمار رفت. دولت ژاپن چون در 1931 معيار (استاندارد) طلا را رها كرد و پول خود، ين، را به چهل درصد از ارزش بين‌المللي پيشين آن تنزل داد، توانست در سالهاي 1932 و 1933 معادل پنجاه درصد بر فروش خارجي خود بيفزايد و بازرگاني خارجي و نيز تجارت داخلي خود را رونق بخشد. در آن زمان، برخي از خانواده‌هاي تجارت‌پيشه، مانند ميتسويي و ميتسو‌بيشي، چنان ثروتي اندوختند كه مردم را برآشفتند. پس، نظاميان، هماهنگ با طبقة مزدگير، نظارت حكومت را بر صنعت و تجارت خواستار شدند.

در حيني كه براثر توسعة تجارت، طبقة ميانه‌حال مرفهي پديد مي‌آمد، كمي دستمزدها، كه شرط لازم تهية كالاهاي ارزانبها و غلبه بر رقباي اقتصادي ژاپن بود، كارگران را به جان آورد. به طور متوسط، در 1931، مزد روزانة يك كارگر 17،1 دلار امريكايي، و مزد روزانة يك زن

بر اثر وضع كوهستاني جزاير، حمل و نقل زميني به سرعت حمل و نقل دريايي بهبود نيافت. جاده‌هاي ژاپن به خوبي جاده‌هاي مغرب‌زمين نيستند. تا اين اواخر، ژاپن با مشكلات ناشي از افزايش اتومبيل برخورد نكرد. «جين ريك‌شا» يا درشكة انسان‌كش (كه ظاهراً اختراع يك مبلغ ديني امريكايي است) بتدريج جاي خود را به اتومبيلهاي ساخت امريكا يا ژاپن مي‌دهد. اخيراً 000،320 كيلومتر راه ساخته شده است، و در توكيو متروهايي قابل مقايسه با متروهاي اروپا و امريكا به وجود آمده است. ژاپن اول بار در 1872 خط آهن كوتاهي به طول 29 كيلومتر كشيد. در 1932، خطهاي آهن ژاپن به 21500 كيلومتر رسيد. خطي به طول 700 كيلومتر داي‌رن، در نزديكي پورت‌آرتور، را به شين‌كينگ- كه همان چانگ‌چون، پايتخت سابق منچوري است- پيوند مي‌دهد، و ترن سريع‌السير اين مسافت را با سرعتي برابر 120 كيلومتر مي‌پيمايد.

كارگر 0.48 دلار بود. زنان 51درصد كارگران را تشكيل مي‌دادند، و 12 درصد آنان كمتر از 16 سال داشتند. در 1931، با آنكه همكاري و هماهنگي ملت لزوم تام داشت، كراراً اعتصاب روي مي‌داد و كمونيسم نيرو مي‌گرفت. از اين رو، حكومت برخي از افكار سياسي را، به عنوان «افكار خطرناك»، غيرقانوني خواند و محدوديتهايي براتحاديه‌هاي كارگري، كه هيچ‌گاه جاني نگرفتند، تحميل كرد. زندگي كارگران رقت‌آور بود. جمع كثيري از مردم اوزاكا و كوبه و توكيو در ويرانخانه‌ها به سر مي‌بردند. به طور متوسط، در توكيو، پنج نفر در يك زاغة كوچك، كمي بزرگتر از يك تختخواب دونفري، مي‌زيستند. در زاغه‌ها و آلونكهاي كوبه، بيست‌هزار گدا و جنايتكار و عليل و روسپي مي‌لوليدند و بيرحمانه‌ شكار امراض واگيردار مي‌شدند. در اين كوخها، مرگ و مير اطفال چهار بار بيش از كودك ميري در ساير نواحي ژاپن بود. كمونيستهايي مانند كاتاياما و بعضي از سوسياليستهاي مسيحي از قبيل كاگاوا، براي اصلاح اين اوضاع، گاهي با خشونت و گاهي با ملايمت مبارزه كردند. سرانجام، حكومت براي انهدام زاغه‌ها و آلونكها به كارهاي بزرگي كه در تاريخ نمونه ندارد دست زد.

يك نسل پيش، هرن با تلخي از رژيم جديدژاپن چنين ياد كرد:

بر اثر اوضاع جديد، فقري كه هيچ‌گاه در تاريخ اين قوم ديده نشده است، پديد مي‌‌آيد. براي دريافت شدت اين فقر بايد به خاطر آورد كه تعداد كساني كه در توكيو قادر به پرداخت ماليات مسكن نيستند، سر به 000،50 مي‌زند، حال آنكه اين ماليات فقط 20 «سن» (10/1 دلار امريكايي) است. پيش از تراكم ثروت در دستهاي اقليت، هرگز چنين فقري درهيچ يك از بخشهاي ژاپن وجود نداشت- مگر به طور موقت، آن هم به علت جنگ.

«تراكم ثروت در دستهاي اقليت» بدون شك همه جا با تمدن قرين وملازم بوده است. كارفرمايان ژاپني مدعي هستند كه سطح مزدها، نسبت به عدم مهارت كارگران ژاپني و نازل بودن هزينة زندگي ژاپن، چندان پايين نيست. معتقدند كه پايين بودن دستمزد براي پايين بودن هزينه لازم است، و پايين بودن هزينه براي ربودن بازارهاي خارجي ضرورت دارد، و ربودن بازارهاي خارجي براي حفظ صناعاتي كه به واردات سوختي و معدني نيازمندند بايسته است، و حفظ صناعات براي معيشت جمعيت روز‌افزون جزايري كه فقط دوازده درصد مساحت آن قابل كشت است، حياتي است. ژاپن، اگر مي‌خواهد براي دفاع خود در مقابل غرب‌آزمند ثروت و ساز وبرگ كافي به دست آورد، بايد صنعتي باشد.

دختران جوان پس از آنكه مدتي در كارخانه‌ها كار مي‌كنند و جهيزي فراهم مي‌آورند. از كار كناره مي‌گيرند.

منبع : تاریخ تمدن , جلد اول : مشرق زمین

نویسنده : ویل دورانت

نشر الکترونیکی سایت تاریخ ما