گهوارههاي مدنيت؛ تمدن در كجا آغاز شده است؟
آسیای میانه- آنائو- خطوط انتشار
شایسته چنان است كه این نگاره را، كه نگاره سؤالهای بیجواب است، با سؤال دیگری كامل كنیم، و آن اینكه: تمدن در كجا آغاز شده است؟ این نیز سؤالی است كه به نوبة خود بدون جواب خواهد ماند. اگر گفتة علمای زمینشناسی را- كه نظریات ایشان، در بارة امور ماقبل تاریخ، پوشیده از ابرهای ابهامی است كه دست كمی از تاریكیهای فلسفی ندارد- باور كنیم، باید بگوییم كه مناطق آسیای میانه، كه اینك خشك و بیآب و علف است، در گذشته پر آب و معتدل بوده و دریاچههای بزرگ و رودخانههای فراوان داشته است. بازپسین عقبنشینی یخچالها (در زیر سطح اقیانوس، در عمق 2000 – 3000 متر، فلاتی است كه از شمال به جنوب اقیانوس اطلس امتداد دارد و عمق آب، در دو طرف آن، از 5000 تا 6000 متر است.) این سرزمینها را دچار خشكی ساخته، و در پایان امر كار به جایی رسیده كه به علت كمی بارندگی در آن نواحی، ایجاد مدنیتها و كشورها غیر ممكن شده است؛ به همین جهت، ساكنان آن اراضی مجبور به مهاجرت به خاور و باختر و شمال و جنوب گردیدهاند تا به جایی برسند كه آب كافی در اختیار داشته باشند، و به این ترتیب شهرها یكی پس از دیگری خالی شده است. هم اكنون خرابههای شهرهایی چون بلخ تا نیمه در شن فرو رفته، و لابد چنین شهری، كه محیط آن سی و پنج كیلومتر است، روزی پر از جمعیت بوده. هنوز از سال 1868 مدت درازی نگذشته است، و در آن هنگام 000،80 نفر ساكنان تركستان باختری، كه دور تا دور شهرشان را ریگ روان فرا گرفته بود، ناچار شدند از آن ناحیه مهاجرت كنند. بسیاری از دانشمندان چنین تصور میكنند كه این نواحی، كه اكنون در شرف مرگ است، ناظر و شاهد نخستین گامهای مجموعة تو بر تویی از نظم و پیشبینی و آداب و اخلاق و راحتطلبی و فرهنگ بوده، كه از میان آن، تمدن كنونی بیرون آمده است.
در سال 1907 پمپلی در آنائو، در تركستان جنوبی، آثاری از جنس سفال و جز آن به دست آورد و تاریخ آن را 9000 سال قبل از میلاد تخمین كرد ـ احتمال دارد در این تخمین 4000 سال مبالغه شده باشدـ چنانكه معلوم شده است، مردم آن ناحیه كشت گندم و جو و ذرت را میدانسته و در افزارهای خود مس به كار میبرده و حیوانات اهلی در اختیار داشتهاند؛ نقشهایی كه بر روی ظروف سفالی آنان دیده میشود، نمایندة آن است كه تمدن ایشان مسبوق به سابقة چندین قرن میباشد. از ظاهر امر چنین برمیآید كه فرهنگ 5000 سال قبل از میلاد تركستان، در آن هنگام، خود، فرهنگ و تمدن سابقهدار و كهنی بوده است. ممكن است در آن زمان، میان آنان، مورخان و دانشمندانی وجود داشته كه برای یافتن ریشة قدیمی تمدن خود به كاوش میپرداختهاند، یا فیلسوفانی زندگی میكردهاند كه از انحطاط نسل بشری متأثر بوده و بر گذشتة نیك حسرت میخوردهاند.
چون آن اندازه علم و معرفت صحیح در اختیار نداریم كه این سرزمین را به نیكی بشناسیم، با خیال میتوانیم تصور كنیم كه، در نتیجة قهر آسمان و خشكی فراوان زمین، ساكنان این نواحی ناچار شدهاند از سه طرف به مهاجرت پردازند، و در این مهاجرت هنر و فرهنگ و تمدن خود را همراه بردهاند. اگر نژاد آن مردم به نواحی دور دست نرسیده باشد، هنرشان از طرف خاور به چین و منچوری و امریكای شمالی، و از طرف باختر به عیلام و مصر و حتی ایتالیا و اسپانیا رسیده است. در خرابههای شوش، كه در عیلام قدیم (ایران كنونی) قرار دارد، آثاری به دست آمده است كه شباهت فراوان به آثار آنائو دارد، و با كمی استفاده از نیروی خیال میتوان گذشته را در نظر آورد و دریافت كه، در بامداد مدنیت، میان دو شهر شوش و آنائو روابط فرهنگی برقرار بوده است (حوالی 4000 سال قبل از میلاد)؛ همین طور وجود مشابهتهای دیگری نشان میدهد كه میان مصر و بینالنهرین نیز چنین روابطی وجود داشته است.
گفتن اینكه كدام یك از مدنیتها قدیمتر بوده امری است كه فعلا امكان ندارد؛ و چون ملاحظه كنیم كه همة این تمدنها افراد خانوادة واحدی بودهاند، فهم اینكه قدیمترین آنها كدام است چندان اهمیت ندارد. اگر ما در این كتاب با عقیدهای كه عمومیت دارد مخالفت كرده و عیلام و سومر را پیش از مصر میآوریم، بیهوده، و برای مخالفت با رأی جمهور، به این كار نپرداختهایم، بلكه از آن جهت است كه عمر این مدنیتهای آسیایی، در مقایسة با تمدنهای افریقایی و اروپایی، درازتر است؛ هر چه آگاهی ما به این تمدنها بیشتر میشود این حقیقت نیز آشكارتر میگردد. هنگامی كه دانشمندان باستانشناسی پس از یك قرن كاوش نتیجهبخش در اراضی مجاور نیل، بیل و كلنگ خود را به عربستان و فلسطین و بینالنهرین و ایران انتقال دادند و در كار خود پیشتر رفتند، به این حقیقت بیشتر واقف گردیدند كه دلتای حاصلخیز رودخانههای بینالنهرین جایی است كه شاهد و ناظر پردة اول نمایشنامة تاریخی تمدن بوده است.
منابع سخن
- · برگرفته از کتاب تاریخ و تمدن، جلد اول، مشرق زمین،
اثر مشهور ویل دورانت - · منبع این نگاره “وبسایت کتابخانه تاریخ ما“ به آدرس “Http://Tarikhema.org/story/east” می باشد
