توسعه اسپارت در یونان باستان
قوم دوري، از اين دژ طبيعي، پلوپونز را منكوب و منقاد كرد. در نظر اين مردم دراز موي شمالي كه در محيط كوهستاني خود سخت و پرطاقت شده و با جنگ دمساز بودند، زندگي دو وجه داشت: غلبه يا بردگي.
حرفه آنان جنگيدن بود; آسايش حيات را از اين رهگذر تامين ميكردند، و كار خود را هم ناروا نميپنداشتند. بوميان پلوپونز، كه در جريان
زندگي فلاحتي و آرامش ممتد ناتوان شده بودند، ظاهرا سروراني براي خود لازم داشتند. از اين رو، شاهان اسپارت، كه خويشتن را از اعقاب بلافصل هراكلس ميدانستند و شجره خود را به سال 1104 ميرسانيدند، پاي پيش نهادند. نخست بوميان لاكونيا را زير سيطره خود درآوردند، سپس به سرزمين مسنيا يورش بردند.
مسنيا، كه در گوشه جنوب باختري پلوپونز قرار داشت، سرزميني نسبتا هموار و حاصلخيز بود، و قبايلي آرامش دوست در آن كشتكاري ميكردند. شرح جنگ اسپارت و مسنيا از آثار پاوسانياس برميآيد: آريستودموس، شاه مسنيا، براي يافتن راه در هم شكستن اسپارتيان، با وخش معبد دلفي به مشورت ميپردازد. آپولون فرمانش ميدهد كه دوشيزهاي از سلاله شاهي را براي خدا قرباني كند; پس او دختر خود را به هلاكت ميرساند، و شايد بر اثر همين ناروايي است كه جنگ را ميبازد. اما، دو نسل پس از او، جنگجويي به نام آريستومنس مردم مسنيا را به شورشي قهرماني برانگيخت. مدت نه سال شهرهاي مسنيا مورد حمله و محاصره قرار گرفت. سرانجام، باز اسپارتيان غالب آمدند، و مردم مسنيا محكوم شدند كه هر ساله نيمي از محصول خود را به عنوان خراج به اسپارتيان بدهند. وانگهي، اسپارتيان هزاران تن از مردم مسنيا را به نام ((اسير)) با خود به لاكونيا بردند.
جامعه لاكونياي پيش از عصر كورگوس سه طبقه دارد: طبقه بالاي قاهر، كه شامل دوريان است و به طور كلي با محصول زمينهاي خود، كه به وسيله طبقه سوم يا اسيران كشتكاري ميشدند، زندگي ميكردند; بين طبقه اول و طبقه سوم جامعه، مردمي بودند موسوم به پريويكوي به معني پيرامون نشينان. چنانكه از اين كلمه بر ميآيد، اينان دور از سروران و اسيران به سر ميبردند، آزادانه در دهها دهكدهاي كه در دل كوهها يا در حول و حوش لاكونيا قرار داشت زيست ميكردند يا در شهرها به داد و ستد و صناعت عمر ميگذاشتند، اما در امور ديواني دخالتي نداشتند، از حق زناشويي با اعضاي طبقه حاكم ممنوع و، از اين گذشته، مكلف به پرداخت خراج و خدمت نظامي بودند; اسيران، كه تعدادشان از شماره اعضاي دو طبقه ديگر بيشتر بود، در مدارج اسفل جامعه قرار داشتند. نام آنان هيلوتس به نظر استرابون، متخذ از كلمه ((هلوس)) است، و هلوس نام يكي از نخستين شهرهايي است كه مغلوب اسپارتيان شد. اسپارتيان با برده كردن مردم بومي يا با اسير كردن مردم نواحي ديگر بر كميت طبقه اسير جامعه افزودند. در نتيجه، در برابر 000،120 ((پيرامون نشين)) و 000،32 از مردان و زنان و كودكان طبقه قاهر، 000،224 ((اسير)) در لاكونيا گرد آمدند.
فرد اسير از همه آزاديهايي كه در قرون وسطي در حيطه امكان رعيت بود برخوردار ميشد. ميتوانست به دلخواه خود زناشويي و بدون مآل انديشي توليد مثل كند و به رسم خود دست به كار زند و دور از مزاحمت زمينداران شهرنشين در ده به سر برد، مشروط بر آنكه
اجاره بهايي را كه حكومت تعيين كرده است منظما به مالك بپردازد. اسير وابسته خاك بود، اما كسي حق فروش او و همچنين زمين را نداشت. برخي از اسيران در خانههاي شهري خادم ميشدند. از اسير انتظار ميرفت كه به هنگام جنگ در ركاب مالك خود به ميدان رود و، هر گاه مقرر شود، براي حكومت بجنگد. اگر در جنگي تهور نشان ميداد، احتمالا به نعمت آزادي نايل ميآمد. از لحاظ وضع اقتصادي، از كشاورزان سراسر يونان (مگر ناحيه آتيك) يا كارگران غير فني شهرهاي كنوني پستتر نبود. دلش خوش بود كه براي خود خانهاي دارد و كارهايش متنوع است و از لطف بي آلايش درختان و كشتزارها برخوردار ميشود. اما همواره حكومت نظامي بر او حاكم بود و نوعي پليس مخفي بركارهايش نظارتي نهاني داشت، و هر دم بيم آن ميرفت كه بدون دليل و بي محاكمه به قتل برسد.
در لاكونيا، مثل همه جا، مردم ساده از زيركان فرمان ميبردند و اين رسم گذشتهاي طولاني و آيندهاي دراز دارد. در اكثر تمدنها، توزيع كالا موافق نظام قيمتها و معمولا بدون جنگ صورت ميگيرد: مردم ساده وسايل اصلي زندگي را بفراواني و براي همگان توليد ميكنند، و زيركان تدارك تجملات و وسايلي را كه وفور و نمونه بسيار ندارند عهده دار ميشوند. سپس زيركان مردم را برمي انگيزند كه بيش از آنچه از طريق توليد وسايل اصلي زندگي به دست ميآورند، در راه تجملات و وسايل فرعي بپردازند و آنان را به تمول رسانند. اما در لاكونيا تمركز ثروت به طرق صريح رنجبارتري روي ميداد; از اين رو، اسيران دچار چنان ناخرسندي خروشاني بودند كه در سراسر تاريخ اسپارت، تقريبا هر ساله دولت را با خطر انقلاب و انهدام مصادف ميكردند.
