پادشاه جئونگ جو؛ رنسانس چوسان، اصلاحات سیاسی و میراث جاودان هواسئونگ
پادشاه جئونگ جو بیست و دومین فرمانروای سلسله چوسان کره بود که از سال ۱۷۷۶ تا ۱۸۰۰ میلادی حکومت کرد و دوران پادشاهیاش بهعنوان اوج رنسانس فرهنگی، اداری و اقتصادی چوسان متأخر شناخته میشود. او با اجرای سیاست بیطرفی جناحی، تأسیس کتابخانه سلطنتی کیوجانگگاک، سازماندهی گارد نخبه نظامی و ساخت قلعه تاریخی هواسئونگ، ساختار قدرت اشرافیت درباری را مهار کرد و بستری نوین برای ارتقای رفاه عامه مردم و شکوفایی تفکر عملگرای سیلهک پدید آورد.
پادشاه جئونگ جو کیست؟ تبارشناسی، ترومای کودکی و مسیر دستیابی به تخت سلطنت
پادشاه جئونگ جو در ۲۸ اکتبر ۱۷۵۲ با نام شخصی «یی سان» (Yi San) چشم به جهان گشود. او فرزند دوم ولیعهد سادو و بانو ههگیونگ بود و در ساختار پرتنش کاخ چانگگیونگگونگ رشد یافت. دوران کودکی جئونگجو زیر سایه یکی از تلخترین و هولناکترین فجایع تاریخ چوسان رقم خورد؛ واقعهای که در سال ۱۷۶۲ رخ داد و به «ایموهوابیون» شهرت یافت. در این تراژدی، پدربزرگش پادشاه یونگجو تحت فشارهای شدید کشمکشهای حزبی و اختلالات رفتاری سادو، ولیعهد را وادار کرد وارد یک صندوق چوبی بزرگ نگهداری برنج (دویجو) شود و پس از هشت روز گرسنگی و تشنگی جان باخت. شاهزاده یی سان در سن ده سالگی شاهد این سرنوشت شوم برای پدرش بود؛ رویدادی که به هسته مرکزی روانشناختی و محرک آرمانگرایی سیاسی او برای سراسر زندگی تبدیل شد.
جناح قدرتمند نورون (Noron) که در حذف ولیعهد سادو نقشی کلیدی ایفا کرده بود، سالها تلاش ورزید تا مانع از جانشینی یی سان شود؛ چراکه بیم داشتند پس از به قدرت رسیدن، دادخواهی خون پدر را به راه اندازد و سران این حزب را اعدام کند. با این حال، شاه یونگجو برای حفظ بقای مشروعیت سلطنت، یی سان را رسماً به فرزندی ولیعهد درگذشته هیوجانگ درآورد تا برچسب «فرزند یک خائن اعدامشده» از پیشانی او پاک شود. یی سان با نبوغ علمی مثالزدنی، خویشتنداری استراتژیک در برابر تحریکات درباریان، و جلب اعتماد عمیق پدربزرگش، جان سالم به در برد و سرانجام پس از مرگ یونگجو در سال ۱۷۷۶ بر تخت پادشاهی تکیه زد.
نخستین نطق رسمی پادشاه جئونگ جو در تالار سلطنتی هنگام تاجگذاری، کاخنشینان و جناحهای توطئهگر را در بهت فرو برد. او با شجاعت تاریخی رو به درباریان ایستاد و اعلام کرد: «من فرزند ولیعهد سادو هستم». این بیانیه آغازین، نشانهای آشکار از تصمیم خللناپذیر پادشاه جوان برای اعاده حیثیت از پدر مظلومش در چهارچوب اصول تقوای فرزندی (Xiao) نئوکنفوسیوسی بود؛ هرچند او به جای انتقامجویی کور، راه اصلاح نهادی و برقراری موازنه بنیادین قدرت را در پیش گرفت.

تراژدی ولیعهد سادو چه تأثیری بر شیوه حکومتداری پادشاه جئونگ جو گذاشت؟
روانشناسان تاریخی و پژوهشگران عصر چوسان مرگ دلخراش پدر را سنگبنای بلوغ فکری و اصلاحطلبی جئونگجو میدانند. جئونگجو به جای تسلیم شدن در برابر چرخههای خونین تصفیه سیاسی، به این جمعبندی رسید که انحصار قدرت توسط جناحهای متخاصم اشرافی (یانگبان) و ساختار شکننده نظارت بر دربار، عامل فروپاشی نظاممند خاندان سلطنتی چوسان بوده است. از این رو، تعهد اخلاقی او به تطهیر نام پدرش، به نیروی محرکهای بدل شد تا نهادهای مدنی مستقل برپا کند، دست محافل توطئهگر پایتخت را کوتاه سازد و شهری آرمانی را به یاد پدر در سوون بنا نهد.
اصلاحات بنیادین سیاسی و موازنه قوا: سیاست تانگپیونگ
محور اصلی مدیریت کشورداری پادشاه جئونگ جو بر تداوم و تکامل پیشرفته سیاست «تانگپیونگ» (Tangpyeong) استوار بود؛ راهبردی که نخستینبار توسط پدربزرگش برای توازن قوای حزبی مطرح شده بود، اما جئونگجو آن را به سطحی برتر و فراگیر ارتقا بخشید. ساختار دربار چوسان در آن دوران به چهار دسته اصلی درباری شامل نورون، سورون، نامین (جنوبیها) و بوکین (شمالیها) تقسیم میشد که دههها منافع ملی را فدای انحصارطلبی قبیلهای کرده بودند. پادشاه جئونگ جو با ارادهای قاطع، اصل شایستهسالاری فارغ از تعلق حزبی را برقرار کرد و در این مسیر، نخبگان جناح نامین نظیر چائه جه-گونگ (Chae Je-gong) را که سالها در انزوا بودند، به بالاترین مناصب صدارت عظما گمارد.
نوآوری درخشان جئونگجو در سیاست تانگپیونگ این بود که او خود را نه صرفاً یک داور میان احزاب، بلکه در جایگاه «پادشاه-معلم» (Gunsa) تعریف کرد. او با اتکا به دانش وسیع فلسفی و تسلطش بر متون کهن کنفوسیوسی، اقتدار تفسیری و اخلاقی را از دست دانشمندان متعصب حزبی بیرون کشید و مستقیم در نهاد پادشاهی مستقر کرد. این امر مانع از آن میشد که فرقهها بتوانند با دستاویز قرار دادن اصول ارتدوکس چو هسی (نئوکنفوسیوسیسم جزمی)، فرامین سلطنتی و تصمیمات عامالمنفعه حکومت را به بنبست بکشانند.
علاوه بر این، او ساختار بوروکراتیک را بازطراحی کرد تا نخبگان حاشیهنشین و فرزندان حاصل از ازدواجهای غیررسمی (سئوئول) که طبق قوانین سنتی جامعه کره از ورود به مشاغل دولتی محروم بودند، فرصت خدمت پیدا کنند. این برابریخواهی نسبی و شکستن سدهای طبقاتی، شریانهای اداری کشور را تازه کرد و موجی از مدیران کارآمد، باانگیزه و وفادار به توسعه جامعه مدنی پدید آورد.
کتابخانه سلطنتی کیوجانگگاک؛ مرکز شکوفایی مکتب سیلهک و نوزایی فرهنگی
پادشاه جئونگ جو بلافاصله پس از به قدرت رسیدن در سال ۱۷۷۶، نهاد پژوهشی و بایگانی سلطنتی «کیوجانگگاک» (Gyujanggak) را در محوطه کاخ چانگدوکگونگ تأسیس کرد. کیوجانگگاک صرفاً ساختمانی برای نگهداری دستنوشتهها و احکام پادشاهان پیشین نبود، بلکه اتاق فکر استراتژیک حکومت، کانون جذب دانشمندان جوان و برجستهترین پایگاه نظریهپردازی دولت به شمار میرفت. جئونگجو با گزینش نخبگان اندیشمند در قالب بازرسان ویژه و پژوهشگران دربار (چوگیهمونشین)، کانون آموزش کادرهای مدیریتی وفادار به اصلاحات را در این مؤسسه متمرکز ساخت.
از جمله چهرههای پرآوازهای که در فضای باز کیوجانگگاک بالیدند میتوان به جونگ یاک-یونگ (معروف به داسان)، پارک جه-گا، یو دوک-گونگ و یی دوک-مو اشاره کرد. بسیاری از این دانشمندان به مکتب فکری «سیلهک» (Silhak) یا آموزش عملی و کاربردی باور داشتند؛ جریانی که فلسفه انتزاعی را کنار زده و خواستار کاربست علوم تجربی، اصلاحات ارضی، توسعه فناوری کشاورزی و بازرگانی برای بهبود معیشت تودهها بود. کیوجانگگاک صدها جلد کتاب در حوزههای تاریخ، طب سنتی، نجوم، کشاورزی، مهندسی و علوم رزمی تدوین و منتشر کرد که تحولی عظیم در سواد دیوانی پدید آورد.
حضور دانشمندان برخاسته از طبقات پایین و فرزندان نامشروع نجباء در کیوجانگگاک نمادی روشن از عزم جئونگجو برای از بین بردن تصلب اجتماعی بود. انتصاب شخصیتهایی چون پارک جه-گا که مدافع گسترش تجارت خارجی و تعامل علمی با دودمان چینگ در چین بودند، پنجرههای کره را به روی دستاوردهای دنیای مدرن گشود و بذر روشنگری را در بافت فکری شرق آسیا کاشت.
چرا تأسیس کیوجانگگاک نقطه عطف حکومت پادشاه جئونگ جو دانسته میشود؟
پادشاه جئونگ جو با تأسیس کیوجانگگاک توانست دو هدف همزمان را محقق کند: نخست آنکه سلطنت را از وابستگی مطلق به مشاوران سنتی و دبیرخانههای تحت نفوذ جناح نورون رهانید، و دوم آنکه جریانی از کادرسازی علمی پدید آورد که احکام اصلاحی حکومت را بر پایههای مستحکم علمی و پژوهشی مستند میکردند. بدین ترتیب، این مؤسسه بازوی فکری نیرومندی شد که زمینهساز رنسانس چوسان و توسعه همهجانبه زیرساختهای کشور گشت.
قلعه هواسئونگ و پایهگذاری سوون؛ شاهکار مهندسی، معماری و عدالت اجتماعی
درخشانترین دستاورد کالبدی و عمرانی در عصر پادشاه جئونگ جو، ساخت «قلعه هواسئونگ» (Hwaseong Fortress) در شهر سوون بود که بین سالهای ۱۷۹۴ تا ۱۷۹۶ برپا گردید. انگیزه آغازین این پروژه سترگ، انتقال آرامگاه پدرش، ولیعهد سادو، از بائبونگسان به مکانی با طالع فرخنده (میونگدانگ) در کوه هوواسان و تأسیس مقبره «هیونریونگوون» بود.[ اما در پشت این احترام فرزندی، یک استراتژی نبوغآمیز ژئوپلیتیک نهفته بود: پادشاه قصد داشت با بنیانگذاری سوون، یک پایتخت تجاری-دفاعی اقماری در جنوب سئول ایجاد کند تا انحصار اقتصادی و نظامی جناحهای اشرافی مستقر در هانیانگ (سئول قدیم) را درهم شکند.
طراحی و نظارت بر مهندسی قلعه هواسئونگ به دانشمند برجسته مکتب سیلهک، جونگ یاک-یونگ سپرده شد. او با الهام از رسالههای مهندسی غرب و شرق، جرثقیل متحرک قرقرهای پیشرفتهای به نام «گوجونگی» (Geojunggi) اختراع کرد که حمل سنگهای چند تنی را بسیار آسان و ایمن ساخت. دیوارهای ۵.۷۴ کیلومتری این قلعه با برخورداری از برجهای دیدهبانی، پناهگاههای توپخانه، دروازههای مخفی و روزنههای شلیک کمانداران و تفنگداران، فاقد هرگونه نقطه کور نظامی طراحی شد و پیوندی بیهمتا از معماری سنتی شرقی با تکنولوژی دژسازی قرن هجدهم پدید آورد. این قلعه امروزه در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
تفاوت اساسی پروژه هواسئونگ با سایر سازههای عظیم تاریخ آسیا، ابعاد اخلاقی و حقوق بشری آن بود. برخلاف رویه سنتی که پروژههای عمومی با بیگاری گرفتن اجباری از دهقانان ساخته میشد، پادشاه جئونگ جو دستور داد دستمزد عادلانه تمام کارگران و صنعتگران بر اساس کارکردشان پرداخت شود و در فصول سرما و گرما، جیره غذایی و خدمات درمانی کامل دریافت کنند. تمام جزئیات مهندسی، اسامی هزاران کارگر، صورتحسابهای مالی و نقشهها در یک اثر چند جلدی بینظیر به نام «هواسئونگ سئونگیوک ویگوئه» (ثبت مصور ساخت قلعه هواسئونگ) ثبت شد که تا امروز سندی تاریخی در علم مدیریت ساختوساز به شمار میرود.
اصلاحات نظامی، ایجاد ارتش جانگیونگیونگ و راهبرد تجاری شینهه تونگگونگ
برای مهار نفوذ فرماندهان نظامی که همپیمان باندهای حزبی اشراف بودند، پادشاه جئونگ جو گارد ویژه سلطنتی «جانگیونگیونگ» (Jangyongyeong) را تأسیس کرد. این نیروی رزمی سازمانیافته با جذب سربازان ورزیده و شجاع از اقشار گوناگون جامعه، به محافظ اصلی تخت پادشاهی و سپر امنیتی قلعه هواسئونگ تبدیل شد. پادشاه شخصاً بر مانورهای شبانه و تمرینات تیراندازی نظارت میکرد و برای ارتقای رزم انفرادی، دستور نگارش دانشنامه هنرهای رزمی «مویه دوبوتونگجی» (Muyedobotongji) را صادر نمود؛ کتابی مصور و جامع که شیوههای نبرد با شمشیر، نیزه و مبارزه بیسلاح در کره، چین و ژاپن را استانداردسازی کرد.
در عرصه اقتصادی، بزرگترین اقدام ساختاری جئونگجو ابلاغ فرمان «شینهه تونگگونگ» (Sinhae Tonggong) در سال ۱۷۹۱ بود. این قانون تاریخی، انحصار بازرگانان پروانه دار درباری (یویجوک) بر بازار کالاهای اساسی را لغو کرد و حق تجارت آزاد را به دستفروشان مستقل و بازرگانان خرد اعطا نمود. این گام مترقی با برچیدن امتیازات رانتخواران پایتخت، موجب شکوفایی تجارت داخلی، کاهش شدید قیمت کالاها و پیدایش طبقه پویای بورژوازی شهری شد.
جئونگجو همچنین در برخورد با تودههای مردم سیاست «یومین» (همگامی پادشاه با مردم) را اتخاذ کرد. او در جریان ۱۳ موکب باشکوه سلطنتی به سمت آرامگاه پدرش در سوون، به میان عامه میرفت و آیین دادخواهی عمومی «گیوکجانگ» را برقرار ساخت؛ آیینی که طی آن هر شهروند عادی یا کشاورز روستایی میتوانست با کوبیدن بر کاسه برنجی یا طبل، کاروان پادشاه را متوقف کرده و دادخواست ستمدیدگی خود را مستقیماً به دست شخص شاه برساند.
![]()
جدول مقایسهای: تحولات کلیدی دوران حکومت پادشاه جئونگ جو
| حوزه تحول | وضعیت پیش از پادشاه جئونگ جو | اصلاحات ساختاری پادشاه جئونگ جو | دستاورد و میراث تاریخی |
|---|---|---|---|
| سیاست داخلی | انحصار شدید قدرت توسط جناح نورون و سرکوب احزاب رقیب | سیاست تانگپیونگ ارتقایافته، انتصاب شایستگان نامین و شکستن انحصار حزبی | ثبات سیاسی و کاهش تنشهای مخرب اشرافیت |
| نهادهای علمی | آموزش سنتی نئوکنفوسیوسی وابسته به محافل اشرافی یانگبان | تأسیس کتابخانه سلطنتی کیوجانگگاک و بهکارگیری نخبگان طبقات فرودست | شکوفایی مکتب عملگرای سیلهک و تحول بوروکراسی |
| نیروهای مسلح | کنترل پادگانهای پایتخت توسط فرماندهان وابسته به درباریان | تأسیس ارتش گارد جانگیونگیونگ و تدوین دانشنامه رزمی مویه دوبوتونگجی | افزایش چشمگیر اقتدار دفاعی سلطنت و امنیت مرزها |
| اقتصاد و تجارت | انحصار مطلق تجار درباری و سرکوب کسبوکارهای مستقل شهری | فرمان شینهه تونگگونگ ۱۷۹۱ و حمایت از بازار آزاد و اصناف خرد | رونق بازرگانی، تضعیف رانت اشراف و بهبود معیشت مردم |
| معماری و عمران | اتکا به کار اجباری و بیگاری رعایا در طرحهای ساختمانی | احداث قلعه علمی هواسئونگ با پرداخت مزد کارگری و ابزار نوین مکانیکی | ثبت شاهکار هواسئونگ در یونسکو و الگوی نوین شهری |
مرگ ناگهانی، ابهامات تاریخی و سرنوشت اصلاحات پس از پادشاه جئونگ جو
پادشاه جئونگ جو در ۲۸ ژوئیه ۱۸۰۰، در سن ۴۷ سالگی و در اوج توانمندیهای اصلاحی خود، بهطور ناگهانی درگذشت. علت رسمی مرگ او در سالنامههای سلطنتی، تب شدید ناشی از گسترش دملهای چرکین و عفونت پوستی ثبت شده است. با این حال، با توجه به همزمانی مرگ او با برنامهریزیهای تازه برای کنارهگیری احتمالی از قدرت و انتقال پایتخت به سوون، فرضیه مسمومیت و توطئه درباریان از همان روزگار تا محافل پژوهشی معاصر مطرح بوده است.
بسیاری از پژوهشگران و نیز حافظه جمعی کره به جناح نورون و بهویژه ملکه جونگسون (بیوه پادشاه یونگجو) به عنوان متهمان پشتپرده سوءقصد مینگرند؛ شخصیتی که بلافاصله پس از مرگ شاه، نیابت سلطنت فرزند خردسال او، سانجو، را در دست گرفت. اما در سال ۲۰۰۹ کشف ۲۹۷ نامه محرمانه مبادلهشده میان جئونگجو و شیم هوان-جی (رهبر وقت جناح نورون) نشان داد که پادشاه حتی با سرسختترین مخالفان سیاسیاش روابط پنهانی و تعامل دیپلماتیک داشته و از ضعف جسمانی شدید و دردهای مزمن رنج میبرده است؛ کشفی که فرضیه مسمومیت را با تردیدهای تاریخی جدی روبهرو کرد و مرگ طبیعی بر اثر بیماری را تقویت نمود. پیکر پادشاه جئونگ جو در کنار همسرش ملکه هیویی در آرامگاه گئولرونگ در جوار آرامگاه پدرش یونگنونگ (مجموعه یونگگئولرونگ) در هوواسونگ به خاک سپرده شد.
با مرگ پادشاه جئونگ جو، روند روشنگری و رنسانس اصلاحات در کره متوقف شد. ملکه جونگسون ارتش وفادار جانگیونگیونگ را منحل کرد، فعالیتهای بنیادین کیوجانگگاک را به محاق برد و کارزاری خونین برای سرکوب کاتولیکها و دانشمندان مکتب سیلهک (شکنجه و تبعید نخبگانی چون جونگ یاک-یونگ در جریان آزار و اذیت سینیو ۱۸۰۱) به راه انداخت. پس از آن، پادشاهی چوسان وارد دوران زوال و حکومت خاندانهای مسلط (سدو جونگچی) شد که بسترساز آسیبپذیری نهایی کشور در برابر استعمار خارجی در قرن نوزدهم گردید.
چرا مرگ پادشاه جئونگ جو سرآغاز افول تدریجی چوسان شمرده میشود؟
زیرا ساختار اصلاحات در چوسان متأخر عمیقاً به شخصیت کاریزماتیک، نبوغ فردی و اقتدار اخلاقی پادشاه جئونگ جو وابسته بود. با رفتن او، نهادهای مدنی نوپا نتوانستند در برابر ارتجاع جناحهای محافظهکار اشرافی دوام بیاورند و با سرکوب دانشمندان عملگرا، کشور فرصت گرانبهای گذار مسالمتآمیز به دوران مدرن و انقلاب صنعتی آسیایی را برای دههها از دست داد.
بازتاب در فرهنگ عامه و جایگاه تاریخی پادشاه جئونگ جو
سرگذشت تراژیک، عشق ناکام و پایداری خستگیناپذیر پادشاه جئونگ جو، او را به یکی از محبوبترین و پرارجاعترین پادشاهان تاریخ کره در فرهنگ عامه معاصر تبدیل کرده است. رابطه عاطفی عمیق او با همسر صیغهایاش، بانو اویبین سونگ (دئوک-ایم)، دستمایه خلق سریالهای تلویزیونی تحسینشدهای همچون «ایسان» (Lee San, Wind of the Palace) و «سرآستین قرمز» (The Red Sleeve) گشت. علاوه بر این، ترومای خانوادگی او و پدرش در فیلمهای برجستهای نظیر «تاج و تخت» (The Throne – ۲۰۱۵) و سرکوب ترورها در «برخورد مرگبار» (The Fatal Encounter – ۲۰۱۴) با هنرنمایی بازیگران نامدار بازآفرینی شده است.
تاریخنگاران امروزی متفقالقولند که پادشاه جئونگ جو در کنار سجونگ کبیر، دو ستون سترگ اقتدار و خرد در دوران پانصد ساله پادشاهی چوسان هستند. او پادشاهی بود که عدالتخواهی، محبت به محرومان، بینش علمی و شرافت اخلاقی را با یکدیگر پیوند زد و یادمانی جاویدان از حکومتداری شایسته در تاریخ تمدن بشری به یادگار گذاشت.
منابع
- Seth, Michael J. A History of Korea: From Antiquity to the Present. Rowman & Littlefield, 2010.
- Eckert, Carter J., Ki-baik Lee, Young Ick Lew, Michael Robinson, and Edward W. Wagner. Korea, Old and New: A History. Harvard University Press, 1990.
- Haboush, JaHyun Kim (trans.). The Memoirs of Lady Hyegyŏng: The Autobiographical Writings of a Crown Princess of Eighteenth-Century Korea. University of California Press, 1996.
- Kim, Haboush JaHyun. The Confucian Kingship in Korea: Yŏngjo and the Politics of Sagacity. Columbia University Press, 2001.
- Lee, Ki-baik. A New History of Korea. Translated by Edward W. Wagner. Harvard University Press, 1984.
- Palais, James B. Confucian Statecraft and Korean Institutions: Yu Hyŏngwon and the Late Chosŏn Dynasty. University of Washington Press, 1996.
- Chung, Edward Y. The Korean Neo-Confucianism of Yi T’oegye and Yi Yulgok: A Reappraisal of the ‘Four-Seven Thesis’ and Its Practical Implications for Self-Cultivation. State University of New York Press, 1995.
- Deuchler, Martina. The Confucian Transformation of Korea: A Study of Society and Ideology. Harvard University Asia Center, 1992.
- Kim, Dong-uk. Hwaseong: The Fortress of the Joseon Dynasty. Daewon Publishing, 2002.
سؤالات متداول
پادشاه جئونگ جو در چه سالهایی بر چوسان حکومت کرد؟
پادشاه جئونگ جو از سال ۱۷۷۶ پس از درگذشت پدربزرگش شاه یونگجو به سلطنت رسید و تا زمان مرگ ناگهانیاش در سال ۱۸۰۰ میلادی به مدت ۲۴ سال بر کشور چوسان فرمان راند.
چرا پادشاه جئونگ جو قلعه هواسئونگ را در سوون ساخت؟
او قلعه هواسئونگ را هم برای تکریم مزار پدرش ولیعهد سادو و انتقال مقبره او بنا نهاد، و هم با هدف ایجاد یک مرکز تجاری، نظامی و اداری مستقل برای خنثی کردن نفوذ احزاب اشرافی مستقر در سئول قدیم.
تفاوت اصلی شیوه استخدام کارگران در ساخت قلعه هواسئونگ چه بود؟
برخلاف رویه سنتی که از مردم بیگاری اجباری کشیده میشد، جئونگجو دستور داد به همه کارگران مزد عادلانه پرداخت شود و ثبت دقیق اسامی، مهندسی و هزینهها در قالب کتاب راهنمای ویگوئه نگهداری گردد.
سیاست تانگپیونگ در دوران پادشاه جئونگ جو چه کارکردی داشت؟
این سیاست با انتصاب نخبگان فارغ از حزب و تبار قبیلهایشان، موجب موازنه قدرت میان جناحهای اشرافی نورون، سورون و نامین شد و جایگاه پادشاه را به عنوان داور و دانشمند فرزانه کشور تحکیم بخشید.

دایسو چیشد؟کدوم شخصیت ها افسانه بودن. و اینکه هابین مجدد بچه دار نشد که همسر دیگه گرفتن برای پادشاه؟