طومارهاى بحرالمیت

Dead See Scrolls

در سال هاى 1947 تا 1956 در شمال غربى كرانه بحرالمیت، چند محل اختفاى دست نوشته هاى باستانى كه عمدتاً به زبان عبرى بودند، كشف شد. این مكتوبات به محل هاى گوناگونى مربوط مى شوند و قدمت آنها به قرن سوم قبل از میلاد تا قرن دوم پس از میلاد مسیح برمى گردد. معمولا واژه فوق بطور خاص به دست نوشته هایى اشاره دارد كه در یازده غار در اطرافِ ویرانه هاى قُمران (Qumran) قرار داشت. بیشتر دانشمندانْ قمران را منزلگاه جمعى مى دانند كه این طومارها به آنان تعلق داشته است. دوره سكونت در این مكان كه مرتبط با طومارها باشد، حدود صد سال قبل از میلاد تا حدود سال 68 بعد از میلاد بوده است و تاریخ خودِ طومارها تقریباً همه به قرن سوم تا قرن نخست قبل از میلاد مربوط مى شود. پانزده هزار قطعه (كه بیشتر آنها كوتاه هستند) منعكس كننده بقایاى هشتصد تا نهصد دست نویس اصلى هستند. این قطعات به طور معمول با شماره غار و حرف (یا حروف) اولِ عنوان عبرى مشخص شده اند. مثلا  1QM(Cave 1, Qumran, Milhamah)، یعنى غارِ 1، قمران، جنگ یا  (Cave 4, Qumran, Testimonia) 4Q Testیعنى غارِ 4، قمران، مجموعه اسناد)، همچنین به هر دست نوشته یك شماره جداگانه داده اند.

جامعه قمرانى را با بسیارى از فرقه هاى یهودى آن زمان یكى دانسته اند. بیشتر دانشمندان بر این باورند كه آنان از اِسِنیان بوده اند; اما بعضى معتقدند كه این جماعت شاخه اى از صدوقیان، یا شاید زلوت ها بوده اند. اعتقاد بر این است كه این گروه به دنبال مشاجره اى با رهبران روحانى در اورشلیم بر سر تقویم دینى و موضوعات مربوط به تفسیر مُجاز و قانونى، به بیابان یهودیّه فرار كرده یا رانده شدند. این گروه در قمران نه تنها اعتقادات خود را حفظ كرد، بلكه نوعى جهان بینى فرقه گرایانه ایجاد كرد كه سایر یهودیان را ردّ مى كرد و از نوعى دیدگاه ثنوى در باب جهان طرفدارى كرد ـ دیدگاهى كه كاملا بین خیر و شرّ، نور و ظلمت جدایى مى انداخت ـ و در انتظار مكافات قریب الوقوع تبهكاران به سر مى برد. آنها همچنین نوعى زندگى گروهى مبتنى بر طهارت شرعى افراطى را پایه گذارى كردند كه لازمه انكار مراسم عبادى معبدبود. مى توان تاریخ این گروه را، گرچه به طور مبهم، از خلال طومارها مرور كرد. این گروه كه خود را «متحدان»  (The Union)مى نامیدند، از قرار معلوم به دست یك شخصیت مسیحایى به نام«معلّم عدالت»  (Teacher of Righteousness)بنیان گذارى شد و احتمالا از یك نهضت بزرگ تر انشعاب یافته اند. گروه مذكور نمونه اى جالب از یك حركت منتظرِ مسیحا در میان یهودیان را نشان مى دهد كه شبیه مسیحیان اولیه است. گاهى شباهت هاى دیگر بین این دو گروه، مثل تعالیم خاص و این اعتقاد كه متون مقدس سرگذشت دوران خودِ آنها را پیشگویى كرده است، را حاكى از ارتباط مستقیم بین این دو دانسته اند، اما این شباهت ها را مى توان به سادگى از طریق پیشینه یهودى مشترك آنها تبیین كرد.

روشن است كه اهمیت این متون در این است كه مجموعه اى را در اختیار مى گذارند كه برگرفته از طیف گسترده اى از امور اعتقادى و عملى در یهودیت است. یك چهارم این متن ها دست نوشته هاى مربوط به كتاب مقدس اند كه رونوشت هاى آثارى از قبیل كتاب حَنوخ، یووِل ها و طوبیا را، كه از پیش معروف بودند و مختص به این فرقه به حساب نمى آمدند، مى توان به آنها افزود (اگرچه در بسیارى موارد به سختى مى توان مطمئن بود كه آیا یك متن خاص متنى فرقه اى است یا نه). بدین سان، طومارها اطلاعاتى فراتر از فرقه اى كه آنها را در اختیار داشته است به ما مى دهند. در واقع، گفته شده است كه طومارهاى قُمران عملا نشان دهنده محتواى كتابخانه هاى اورشلیم است كه پیش از محاصره این شهر به وسیله رومیان، در طى جنگ 66ـ73 با شتاب زدگى پنهان شد و منعكس كننده خاستگاه هاى كاملا متنوعِ یهودى است. این یك تبیین بعید در مورد پنهان كردن طومارها نیست، زیرا شواهد مربوط به طومارها و محل قمران تا حد زیادى مبتنى بر قرائن است، اما تنوع این طومارها، به آن گستردگى كه این گزارش بیانگر آن است نیست. واضح است كه بسیارى از طومارها از بیرون این فرقه نشئت گرفته اند، و درك این امر اهمیت آنها را براى یهودیت باستانى حتى فراتر از آن صورت كه این طومارها همه مربوط به فرقه اى خاص باشند مى برد.

مكتوبات فرقه اى  (sectarian writings)بیشترین اهمیت را دارند و مى توان آنها را به قرار ذیل طبقه بندى كرد: الف. قوانین، یا كتابچه هاى راهنما، شبیه كتاب قانون گروه )Rule of the Community( كه تعالیم، ساختار و مقررات انجمن متّحدان را ترسیم مى كند; و طومار جنگ  (WarScroll)، كه چگونگى غلبه نهایى «ابناء نور» بر «ابناء ظلمت» را بیان مى كند. ب. تفاسیر متون مقدس، مثل تفاسیر مربوط به كتاب اشعیاء، حَبَقّوق، ناحوم یا مزامیر; یا دسته بندى موضوعى متون مثل Florilegium یا melchizedek ـ همه اینها نوعاً فقراتى از كتاب مقدس اند كه به این فرقه و زمانه اش مربوط مى شوند. ج. متون مربوط به آیین عبادت شامل سرودهاى قربانى روز شنبه كه بر عبادت ملكوتى در معبد آسمان تأكید دارند. (این متون بر سنت هاى عرفانى یهودى تقدم دارند) و سرودهاى شكرگزارى كه بیانگر احساس عمیق انسان تباه شده اى است كه از طریق لطف الهى به رهایى رسیده است. د. مجموعه اى از قوانین شریعت كه بیشتر به اخلاص درعبادت مربوط است; مثل نامه هلاخایى، سند دمشقى و طومار معبد. هـ. رساله هاى اخلاقى مثلا چندین اثر حِكمى و سرود حكیمان.

این مجموعه منحصر به فرد از مكتوبات فرقه اى و غیرفرقه اى مهم ترین آرشیوى است كه براى یهودیت معبد دوم شناخته شده است. دلیل این امر آن است كه این مجموعه منعكس كننده باورها و اعمال گروه هاى یهودى در طى دوره اى بسیار ناپایدار از تاریخ یهود است. مكتوبات عهد جدید، به عكس، به دست یهودیان آواره شده، و هم غیریهودیان نوشته شد; و مكتوبات حاخامى از یك دوره جدیدتر و اوضاع و احوال كاملا متفاوتى سرچشمه مى گیرند.

فراتر از هر چیز دیگر، این طومارها حاكى از تنوع و انعطاف پذیرى قابل توجه تفكر و عمل یهودى است و مجالى براى هیچ گونه تصور از «یهودیتِ» اساساً یك دست در آن زمان باقى نمى گذارد. این مجموعه نشان مى دهد كه بدون معبد هم ممكن بود كه به مفهوم قربانى و تقدس فرقه اى پرداخت; این كه تقویم هاى مناسكى مختلف (كه متضمن زمان هاى گوناگون براى اعیاد و وظایف مختلف روحانیان در معبد بود) به طور همزمان وجود داشت; و این كه به جاى فرق بین قوم بنى اسرائیل و غیریهودیان مى توان مفهوم دو گروه مقدرشده اهل نجات و اهل دوزخ را قرار داد; این كه عبادت معبد ملكوتى را مى توان شاهد بود و توصیف كرد (و این نشانه اى از سنّت عرفان یهودى است); و این كه كارهاى خوب مى تواند جاى قربانى را بگیرد. با این حال، این طومارها همچنین حاكى از ویژگى هایى بسیار گسترده تر بین یهودیان این دوره مشترك است: اعتقاد به اوج رسیدن قریب الوقوع تاریخ، ظهور چهره مسیحایى، و ضرورت مطلق اطاعت كامل از شریعت ]حضرت [موسى (هر طور كه تفسیر شده باشد).

See: “Dead See Scrolls” in Merriam – Webster’s Encyclopedia of World Religions, PP. 280-1.

محمدتقى انصارى پور