آیا خرید و فروش ارز دیجیتال در ایران غیر قانونی شده است؟
در ایران ابهامات قانونی زیادی درباره خرید و فروش ارزهای دیجیتال وجود دارد. این سردرگمی نه تنها به دلیل ابهامهای حقوقی، بلکه به دلیل تفاوت برخورد نهادها با معاملات رمزارزهاست. در حالی که پلتفرمهای ایرانی خرید و فروش فعال هستند، گزارشهایی از محدودیتها و برخوردهای قضایی هم منتشر میشود. برای علاقهمندان، اطلاعاتی مثل قیمت ارز دیجیتال اهمیت زیادی دارد تا بتوانند با خیال راحت وارد بازار شوند. پس بیایید وضعیت قانونی رمزارزها در ایران را بررسی کنیم. وضعیت قانونی رمزارزها در ایران چیست؟ آیا بیت کوین غیرقانونی است؟
وضعیت قانونی ارز دیجیتال در ایران به زبان ساده
در یک کلام، تا این لحظه هیچ قانون رسمی و جامعی درباره ارزهای دیجیتال در ایران تصویب نشدهاست. البته نهادهای مختلف از جمله بانک مرکزی، مجلس، وزارت صمت و قوه قضاییه در سالهای اخیر نظرات، دستورالعملها و محدودیتهایی درباره این حوزه ارائه کردهاند که فضای قانونی را تا حدی مشخص میکند.
بهطور کلی، خرید و فروش ارزهای دیجیتال برای افراد حقیقی (مردم عادی) جرم محسوب نمیشود و ممنوعیتی ندارد. بنابراین، خرید بیت کوین از او ام پی فینکس یا سایر صرافیهای ایرانی، فروش و نگهداری آن در کیف پولهای شخصی محدودیتی ندارد؛ به شرطی که از آن در فعالیتهای غیرقانونی مثل پولشویی، شرطبندی یا قاچاق استفاده نکنند.
این در حالی است که خرید و نگهداری ارزهای دیجیتال برای پرداخت وجه غیرقانونی بوده و موسسات مالی نیز مجاز به انجام معامله با رمزارزها نیستند.
فعالیت صرافی های رمز ارز در ایران
در کشور ایران، علاوه بر این که قوانین خرید و فروش رمزارزها روشن نیست، وضعیت فعلی فعالیت صرافیهای رمزارز نیز قانون رسمی مشخصی ندارد. این موضوع باعث شده فعالیت این پلتفرمها در یک فضای غیرشفاف همراه با مشکلات و درگیریهای گاه و بیگاه قانونی همراه باشد.
قانونگذاران و مسئولان کشور هنوز به توافق نرسیدهاند که آیا صرافیهای دیجیتال ملی میتوانند مجوز اخذ کنند یا خیر. برخی اظهار میکنند که برای فعالیت صرافیها باید چارچوب قانونی تعریف شود، درحالیکه خطمشی مشخصی نهایی نشده است.
بنابراین، تا این لحظه، هیچیک از صرافیهای رمزارز داخلی مجوز رسمی از بانک مرکزی، سازمان بورس یا وزارت صمت ندارند. یعنی در چارچوب قوانین صریح هنوز این فعالیتها بهصورت قانونی تعریف نشدهاند، اما برخی نهادها نظیر پلیس فتا بهصورت موردی بر آنها نظارت داشته و با ارائه مجوزهای خاص امنیت آنها را تایید میکنند.
وضعیت قانونی خرید و فروش ارزهای دیجیتال از گذشته تا الان
وضعیت قانونی خرید و فروش ارزهای دیجیتال از گذشته تا به امروز در فضایی بین قانون و بیقانونی معلق بودهاست.
در سالهای ابتدایی رواج ارزهای دیجیتال در ایران (بین ۱۳۹۶ تا 1398)، بانک مرکزی به دلیل نگرانیها درباره پولشویی، هرگونه خرید و فروش و نگهداری ارزهای دیجیتال را ممنوع اعلام کرد.
اما درست یک سال بعد، یعنی زمانی که تحریمهای بینالمللی علیه ایران آغاز شد، دولت محدودیتهای بسیاری را در این زمینه لغو کرد. پس از آن نیز طبق یک آییننامه اجرایی در خصوص استخراج فرآوردههای پردازشی رمزنگاری شده، توسط معاون اول رئیسجمهور اعلام و مالکیت و استخراج ارز دیجیتال با اخذ مجوز از وزارت صمت، قانونی شد.
خرید و فروش ارزهای دیجیتال در ایران غیرقانونی اما مشروط
در مرداد ۱۳۹۸، هیئت وزیران در مصوبهای تصریح کرد که خرید و فروش رمزارزها مجاز است، البته به شرط پذیرش ریسک کامل از سوی طرفین معامله و بدون تضمین دولت یا سیستم بانکی. همچنین در آییننامه شهریور ۱۴۰۱ نیز تاکید شد که فعالیت در این حوزه باید تحت ضوابط اعلامشده انجام شود.
بنابراین از نظر حقوقی، با استناد به ماده ۲ قانون مجازات اسلامی که میگوید «هر رفتاری که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد، جرم است»، در نبود هرگونه قانون کیفری مشخص درباره ممنوعیت رمزارزها، خرید و فروش ارز دیجیتال در ایران جرم محسوب نمیشود.
ابهام قانونی خرید و فروش ارزهای دیجیتال چه تاثیری روی اعتماد کاربران گذاشته است؟
ارزهای دیجیتال هنوز یک حوزه نسبتا جدید هستند و بهطور کلی افراد بسیار کمی میتوانند به آن اعتماد کنند. این موضوع در کنار نبود قوانین مشخص برای آنها باعث شده تا کاربران و سرمایهگذاران نگاه بدبینانهای به رمزارزها داشتهباشند.
از یکسو، نبود جرمانگاری رسمی و مجوز فعالیت برای استخراج رمزارزها باعث شده بسیاری از کاربران با دید مثبت و امیدوارانه وارد این بازار شوند؛ بهویژه آن که دولت در آییننامههای رسمی، مانند مصوبه سال ۱۳۹۸ و آییننامه شهریور ۱۴۰۱، مالکیت و معامله رمزارزها را بهصورت مشروط مجاز دانسته است.
اما از سوی دیگر، نبود یک نهاد ناظر شفاف، ناپایداری در تصمیمگیریها، و فقدان قوانین حمایتکننده، همچنان برای بسیاری از کاربران، حس ناامنی و بیاعتمادی نسبت به آینده این بازار را ایجاد کرده است. بسیاری نگراناند که فعالیت آنها روزی با تغییر ناگهانی سیاستها، محدود یا متوقف شود.
در نتیجه، اعتماد کاربران به بازار رمزارز در ایران در حال حاضر وابسته به تجربه شخصی، سطح آگاهی، و میزان ریسکپذیری افراد است. عدهای این حوزه را فرصتی برای پیشرفت مالی میدانند و عدهای دیگر همچنان با احتیاط و تردید وارد میشوند.
