تاریخچه مزدا؛ از کارخانه چوبپنبه تا برندی جهانی
اگر امروز نام مزدا را بشنویم، احتمالاً خودروهایی مانند مزدا ۳، مزدا ۳۲۳، RX-۷ یا MX-۵ در ذهنمان شکل میگیرد. اما داستان این خودروساز ژاپنی نه با ساخت خودرو، بلکه با کارخانهای در هیروشیما آغاز شد که در حوزهای کاملاً متفاوت فعالیت میکرد: تولید محصولات چوبپنبهای.
مسیر مزدا از یک کسبوکار صنعتی کوچک تا برندی جهانی، پر از تغییر مسیر، بحران و نوآوری است. حتی نام Mazda نیز داستان جالبی دارد و بخشی از ریشه آن با «اهورامزدا»، واژهای آشنا در فرهنگ ایران، پیوند خورده است.
آغاز داستان مزدا در سال ۱۹۲۰
شرکتی که امروز Mazda Motor Corporation نام دارد، در ۳۰ ژانویه ۱۹۲۰ در هیروشیما با نام Toyo Cork Kogyo Co., Ltd. تأسیس شد. فعالیت اولیه آن ارتباطی با خودرو نداشت و بر فرآوری چوبپنبه و تولید صفحات فشرده تمرکز داشت.
یک سال بعد، «جوجیرو ماتسودا» به ریاست شرکت رسید. او تجربه قابل توجهی در صنایع و ماشینآلات داشت و بهتدریج مسیر مجموعه را از تولیدات چوبپنبهای به سمت فعالیتهای مهندسی تغییر داد. آتشسوزی بزرگی که در سال ۱۹۲۵ بخشی از تجهیزات کارخانه را از بین برد نیز این تغییر جهت را سرعت داد.
در سال ۱۹۲۷ نام شرکت به Toyo Kogyo Co., Ltd. تغییر پیدا کرد و تمرکز بیشتری بر ماشینآلات صنعتی و ابزار شکل گرفت. چند سال بعد، شرکت وارد حوزهای شد که آینده آن را کاملاً دگرگون کرد: ساخت وسایل نقلیه.
Mazda-Go؛ نخستین قدم در صنعت خودرو
سال ۱۹۳۱ یکی از نقاط مهم تاریخ مزدا بود. در این سال شرکت نخستین وسیله نقلیه خود را با نام Mazda-Go Type-DA معرفی کرد.
Mazda-Go یک خودروی سواری نبود، بلکه وسیلهای سهچرخ و باری برای حمل کالا و استفاده تجاری بود. این محصول در بازار ژاپن مورد توجه قرار گرفت و آغاز ورود جدی Toyo Kogyo به صنعت وسایل نقلیه را رقم زد.
از همین دوره نام «Mazda» بهتدریج روی محصولات شرکت ظاهر شد.
نام Mazda از کجا آمده است؟
انتخاب نام Mazda برای مخاطب ایرانی جذابیت ویژهای دارد. بر اساس توضیحات رسمی شرکت، این نام از یک سو با نام خانوادگی رئیس وقت مجموعه، Jujiro Matsuda، ارتباط داشت و از سوی دیگر به Ahura Mazda یا اهورامزدا پیوند داده شد.
اهورامزدا در فرهنگ ایران باستان و آیین زرتشتی با مفاهیمی مانند خرد، روشنایی و نیکی شناخته میشود. مدیران شرکت امیدوار بودند نام Mazda تصویری از روشنایی و پیشرفت را تداعی کند.
به همین دلیل، از سال ۱۹۳۱ نام Mazda روی محصولات شرکت دیده شد، هرچند نام رسمی مجموعه تا چند دهه بعد همچنان Toyo Kogyo باقی ماند.
مزدا، جنگ جهانی دوم و هیروشیما
دهه ۱۹۳۰ و نیمه نخست دهه ۱۹۴۰ برای صنعت ژاپن دورهای دشوار بود. با گسترش جنگ جهانی دوم، Toyo Kogyo نیز مانند بسیاری از شرکتهای صنعتی ژاپن وارد تولیدات مرتبط با نیازهای زمان جنگ شد.
در ششم اوت ۱۹۴۵ بمب اتمی بر هیروشیما فرود آمد. این حادثه شهر را ویران کرد و شماری از کارکنان شرکت نیز جان خود را از دست دادند.
پس از پایان جنگ، بخشی از ساختمانهای Toyo Kogyo برای استقرار موقت ادارات دولتی هیروشیما استفاده شد و تولیدات غیرنظامی شرکت بهتدریج از سر گرفته شد. این بازگشت، زمینه را برای ورود مزدا به مرحلهای تازه فراهم کرد.
ورود مزدا به بازار خودروهای سواری
در سال ۱۹۶۰ مزدا خودروی کوچک R360 Coupe را معرفی کرد و بهصورت جدی وارد بازار خودروهای سواری شد.
در ژاپن پس از جنگ، تقاضا برای خودروهای کوچک و اقتصادی افزایش پیدا کرده بود. مزدا نیز با توسعه خودروهای جمعوجور توانست جایگاه خود را گسترش دهد.
اما مدیران شرکت نمیخواستند مزدا صرفاً یکی دیگر از خودروسازان ژاپنی باشد. همین نگاه، آن را به سمت فناوریای سوق داد که بعدها بخشی از هویت مهندسی این برند شد: موتور روتاری.
موتور وانکل؛ انتخاب متفاوت مزدا
در دهه ۱۹۶۰ چند خودروساز بزرگ جهان فناوری موتور دورانی یا Rotary Engine را بررسی میکردند. این موتور که بیشتر با نام وانکل شناخته میشود، ساختاری متفاوت از موتورهای پیستونی داشت و به دلیل ابعاد جمعوجور و قابلیت دستیابی به دور موتور بالا جذاب بود.
با این حال، توسعه آن چالشهای فنی زیادی داشت و بسیاری از شرکتها بهتدریج از این مسیر فاصله گرفتند. مزدا اما به توسعه این فناوری ادامه داد.
نتیجه این تلاشها در سال ۱۹۶۷ با معرفی Cosmo Sport دیده شد؛ خودرویی که از موتور روتاری دو روتوره استفاده میکرد و نشان میداد مزدا حاضر است روی راهحلهایی سرمایهگذاری کند که دیگران از آنها عقبنشینی کردهاند.
RX-۷ و شهرت جهانی موتور روتاری
در سال ۱۹۷۸ نخستین نسل Mazda RX-۷ معرفی شد. وزن مناسب، توزیع خوب جرم و موتور روتاری کوچک باعث شدند RX-۷ شخصیت رانندگی متفاوتی داشته باشد.
این خودرو در چند نسل تولید شد و به یکی از مشهورترین خودروهای اسپرت ژاپنی تبدیل شد. RX-۷ هنوز هم میان علاقهمندان خودرو و فرهنگ تیونینگ جایگاه ویژهای دارد.
اوج نمایش توانایی مزدا در موتورهای روتاری در سال ۱۹۹۱ اتفاق افتاد؛ زمانی که Mazda 787B مسابقه ۲۴ ساعته لمان را فتح کرد و مزدا به نخستین خودروساز ژاپنی برنده کلی این رقابت تبدیل شد.
همکاری مزدا و فورد
دهه ۱۹۷۰ برای صنعت خودرو دوره آسانی نبود. بحران انرژی و فشارهای اقتصادی بسیاری از خودروسازان را مجبور به بازنگری در برنامههای خود کرد.
مزدا نیز با مشکلات مالی روبهرو شد و در سال ۱۹۷۹ همکاری سرمایهای خود را با Ford Motor Company آغاز کرد. این همکاری در سالهای بعد گسترش یافت و دو شرکت در توسعه برخی پلتفرمها و محصولات با یکدیگر کار کردند.
با وجود این روابط، مزدا هویت مهندسی مستقل خود را حفظ کرد. در نهایت، در سال ۱۹۸۴ نام رسمی Toyo Kogyo کنار گذاشته شد و شرکت رسماً Mazda Motor Corporation نام گرفت.
MX-۵؛ بازگشت رودسترهای سبک
یکی دیگر از خودروهای مهم تاریخ مزدا، Mazda MX-۵ بود که در سال ۱۹۸۹ معرفی شد.
در دورهای که رودسترهای سبک و ساده کمتر مورد توجه بودند، مزدا تصمیم گرفت ایده یک خودروی دو نفره، سبک، دیفرانسیل عقب و لذتبخش را زنده کند.
MX-۵ که در برخی بازارها با نام Miata شناخته میشود، به موفقیتی جهانی رسید و نشان داد برای ساخت خودروی جذاب همیشه به قدرت بسیار زیاد نیاز نیست. وزن پایین، فرمانپذیری مناسب و ارتباط خوب میان راننده و خودرو میتوانند تجربهای ماندگار بسازند.
این نگاه بعدها در مفهوم Jinba-Ittai یا هماهنگی میان راننده و خودرو بیشتر دیده شد.
از مزدا ۳۲۳ تا Mazda3
خانواده Familia نیز نقش مهمی در تاریخ مزدا داشت. این خودرو در بسیاری از بازارهای جهان با نام Mazda ۳۲۳ شناخته شد و به دلیل ابعاد مناسب، کیفیت ساخت و کاربرد روزمره محبوب شد.
در سال ۲۰۰۳ مزدا محصول جدیدی را بهعنوان جانشین این خانواده معرفی کرد: Mazda3.
مزدا ۳ خیلی زود به یکی از محصولات کلیدی شرکت تبدیل شد و در بازارهای مختلف جهان جایگاه خوبی پیدا کرد. در کنار آن، خودروهایی مانند Mazda2، Mazda6 و خانواده کراساوورهای CX نیز سبد محصولات این برند را کاملتر کردند.
KODO، Zoom-Zoom و فناوری SKYACTIV
ورود به قرن بیستویکم با بازتعریف هویت مزدا همراه بود. شعار Zoom-Zoom تلاش میکرد لذت رانندگی را به یکی از عناصر اصلی تصویر برند تبدیل کند.
در سال ۲۰۱۰ مزدا زبان طراحی KODO – Soul of Motion را معرفی کرد. ایده KODO بر ایجاد حس حرکت حتی زمانی استوار بود که خودرو ثابت ایستاده است. خطوط پویا و تناسبات اسپرت بهتدریج در خودروهایی مانند Mazda3، Mazda6 و CX-۵ دیده شدند.
در همان دوره مجموعه فناوریهای SKYACTIV نیز توسعه یافت. SKYACTIV تنها یک موتور خاص نبود و مجموعهای از فناوریهای مرتبط با موتور، گیربکس، شاسی و بدنه را شامل میشد.
هدف مزدا این بود که مصرف سوخت و راندمان خودرو را بهبود دهد، بدون اینکه لذت رانندگی را کنار بگذارد.
مهمترین نقاط تاریخ مزدا در یک نگاه
| سال | اتفاق مهم |
|---|---|
| 1920 | تأسیس Toyo Cork Kogyo در هیروشیما |
| 1927 | تغییر نام به Toyo Kogyo |
| 1931 | معرفی Mazda-Go و استفاده از نام Mazda |
| 1960 | ورود جدی به بازار خودروهای سواری |
| 1967 | عرضه Cosmo Sport با موتور روتاری |
| 1978 | معرفی نخستین نسل RX-۷ |
| 1979 | آغاز همکاری سرمایهای با Ford |
| 1984 | تغییر نام رسمی به Mazda Motor Corporation |
| 1989 | معرفی Mazda MX-۵ |
| 1991 | پیروزی Mazda 787B در لمان |
| 2003 | معرفی Mazda3 |
| 2010 | معرفی KODO و نسل جدید SKYACTIV |
مزدا چگونه در ایران به برندی آشنا تبدیل شد؟
داستان مزدا در ایران فقط به خودروهای سواری محدود نیست و محصولات تجاری این برند نیز سابقه حضور طولانی دارند. با این حال، برای بسیاری از ایرانیان Mazda ۳۲۳ خودرویی بود که نام مزدا را بیش از گذشته در بازار سواری مطرح کرد.
گروه بهمن تولید مزدا ۳۲۳ را در ابتدای دهه ۱۳۸۰ شمسی در ایران دنبال کرد. طراحی مناسب، کیفیت ساخت قابل قبول و استهلاک نسبتاً مناسب باعث شد این خودرو جایگاه خوبی در بازار پیدا کند.
پس از آن، مزدا ۳ وارد خط تولید شد و در ادامه نسل دوم آن که در ایران با نام مزدا ۳ نیو شناخته میشود جای مدل قبلی را گرفت. مزدا ۲ نیز از دیگر محصولات سواری این برند در بازار ایران بود.
در نتیجه، امروز تعداد قابل توجهی مزدا ۳۲۳، مزدا ۳، مزدا ۳ نیو و مزدا ۲ در کشور حضور دارند؛ خودروهایی که بعضی از آنها بیش از یک دهه از زمان تولیدشان گذشته است.
با افزایش عمر خودرو، نگهداری صحیح و دسترسی به قطعات مناسب اهمیت بیشتری پیدا میکند. قطعات موتوری، برقی، بدنه، جلوبندی و قطعات مصرفی هرکدام میتوانند در کیفیت رانندگی و عمر مفید خودرو نقش داشته باشند.
مالکان مدلهای قدیمیتر نیز همچنان برای لوازم و قطعات مزدا ۳۲۳ به بازار قطعات مراجعه میکنند؛ نمونهای روشن از اینکه توقف تولید یک خودرو به معنای پایان نیاز به قطعات آن نیست.
از تاریخ مزدا تا نگهداری خودروهای این برند
دوام مناسب خودروهای ژاپنی به معنای بینیازی از تعمیر و نگهداری نیست. هرچه سن خودرو بیشتر میشود، انتخاب قطعه صحیح و سازگار با مدل آن نیز مهمتر خواهد شد.
گاهی دو قطعه از نظر ظاهری مشابهاند، اما شماره فنی، سال ساخت یا تیپ خودرو باعث میشود تنها یکی از آنها انتخاب درست باشد. به همین دلیل، تخصص فروشنده و امکان دریافت مشاوره قبل از خرید اهمیت پیدا میکند.
برای مالکان مزدا ۳، مزدا ۳ نیو، مزدا ۳۲۳ و مزدا ۲، فروشگاه تخصصی قطعات مزدا یدکی شاپ مجموعهای است که قطعات این خودروها را در گروههای مختلف عرضه میکند.
یدکی شاپ بیش از ۶۰۰ محصول در سبد خود دارد و برای کالاهای عرضهشده تضمین اصالت و کیفیت در نظر گرفته است. در صورت وجود مشکل فیزیکی یا عدم تطابق محصول با فاکتور نیز امکان مرجوع کردن کالا وجود دارد.
ارسال سفارشها به شهرستانها بهصورت روزانه انجام میشود و در تهران نیز امکان تحویل سریع فراهم است. مشاوره تخصصی رایگان پیش از خرید نیز میتواند به انتخاب قطعه سازگار با خودرو کمک کند؛ موضوعی که در خرید لوازم یدکی، گاهی از اختلاف جزئی قیمت مهمتر است.
مزدا؛ بیش از یک قرن تغییر و نوآوری
اگر مسیر مزدا را از سال ۱۹۲۰ تا امروز مرور کنیم، شاید جالبترین ویژگی آن توانایی تغییر باشد.
شرکتی که فعالیتش را با چوبپنبه آغاز کرد، به ماشینآلات صنعتی رسید، کامیون سهچرخ ساخت، وارد بازار خودروهای سواری شد، روی موتور روتاری سرمایهگذاری کرد، لمان را فتح کرد و خودروهایی مانند RX-۷، MX-۵، ۳۲۳ و Mazda3 را به بازار فرستاد.
مزدا هیچگاه بزرگترین خودروساز ژاپن نبوده، اما بارها تلاش کرده راه متفاوتی از جریان اصلی صنعت انتخاب کند. شاید همین ویژگی باعث شده نامی که نخستین بار روی یک وسیله نقلیه سهچرخ در هیروشیما دیده شد، پس از بیش از یک قرن همچنان در بازارهای مختلف جهان شناخته شود؛ نامی که بخشی از داستان آن، به شکلی جالب، با «اهورامزدا» و فرهنگ کهن ایران نیز پیوند خورده است.
