نخستین پزشک زرتشتی

در اوستا آمده است كه اولين طبيب تريته (Thrita) پدر گرشاسب پهلوان بوده، اين مرد كسي است كه برحسب عقيده زرتشتيان مرض و مرگ و زخم نيزه و تب سوزان را از تنها برطرف مينموده است.

 گشتاسب پادشاه كيان و حامي زرتشت طبيب بزرگ كه در طب زرتشت به نام تراتونا ( Thraetaona) است كسي است كه در حقيقت مخترع علم طب و كشنده روح خبيث است كه انگره مينو باشد، بعلاوه دهنده هوم و سازنده ترياق نيز ميباشد.

در ونديداد باب بيستم در فقره اول و دوم آمده است: “زرتشت از اهورامزدا سوال كرد كيست در ميان دانايان و پرهيزگاران و توانگران و پيشوايان كه تندرستي دهنده و باطل كننده جادو و زورآور كه بيماري و مرگ و زخم نيزه پران و گرماي تب را از تن مردم قطع كرد؟” اهورا مزدا در پاسخ فرمود “اي سپيتمان زرتشت، تريته در ميان مردم و پرهيزگاران و پيشوايان اولين فردي است كه تندرستي دهنده و باطل كننده جادو و زورآور كه بيماري را و مرگ و زخم پران و گرماي تب را از تن مردمان دور نمايد”.

در فقره سوم آمده است كه: تريته طبيب براي درمان تجسس كرد و از فلزات درمان براي مقابله با درد و مرگ بي هنگام و سوختن و تب و سردرد و تب لرزه و مرض آژانه و بيماري اژهوه و بيماري پليد و مارگزيدن و بيماري دوركه و بيماري ساري و نظر بد و گنديدگي و كثافت كه اهريمن در تن مردم آورد، بدست آورد (شرح اين بيماريها در فصل مربوط خواهد آمد). بعلاوه در كتب مقدس زرتشتيان آمده است كه “اهورامزدا كاردي مرصع به تريته عنايت كرد تا با آن عمل جراحي انجام دهد”. از آن گذشته تريته از خواص گياهان دارويي و عصاره و فشرده آنها اطلاع داشته است.

به هر حال معروف چنين است اول فردي ك ه بدرمان و تداوي بيماران پرداخته تريته است كه آريانها مخصوصا هنديها او را خوب ميشناختند و دستورهايش را در كشور آريان پيروي مينمودند. در فروردين يشت فقره 131 آمده است كه” فروهر پاك دين فريدون از خاندان آبتين را ميستاييم از براي ايستادگي بر ضد گري و تب سرد”. اما كلمه ترتيا كه هنديان از آن ياد مينمايند و در اوستا به نام تريته آمده، بنظر ميرسد همان فريدون است. مقصود آن است كه ايران باستان همانند جميع ملل و كشورها يك پدر يا رب النوع طب يا بهتر بگوييم، نماينده درمان بخش و بهبود داشتند و همانطور كه اسقلبيوس در يونان و ايمهوتپ در مصر بوده در ايران نام فريدون ميباشد. غير از تريته نام دو تن در تاريخ پزشكي ايران باستان (دوران اول آرياييها) پس از تريته ديده ميشود يكي”يما” Yema و ديگري “تراتا اونا ” Thraetaona سابق الذكر اولي توانسته است كه بيماران مبتلا به امراض پوستي و استخواني و دنداني را از افراد سالم مجزا دارد و دومي چنانكه گفته شده ستاره شناس و سازنده هوم و ترياق نيز ميباشد (از يادداشتهاي مرحوم پورداود و رساله آقاي دكترسهراب خدابخشي).

در اينجا يك خبر از شاهنامه را درج مينماييم و آن ميرساند كه پيدايش دانش و هنر پزشكي را از جمشيد دانسته و او را چنانكه در ذيل خدماتش در اوستا آمده است، ضمن كارهاي بزرگ جمشيد فرموده است:

دگر بویهای خوش آورد باز
که دارند مردم به بویش نیاز
چو بان و چو کافور و چون مشک ناب
چو عود و چو عنبر چو روشن گلاب
پزشکی و درمان هر دردمند
در تندرستی و راه گزند
همان رازها کرد نیز آشکار
جهان را نیامد چنو خواستار

منبع: جلد اول : تاريخ پزشكي ايران قبل از اسلام، تالیفدکتر محمود نجم آبادی، نشر الکترونیکی: اِنی کاظمی