تاریخچه غزه، در چهارراه تمدن ها

اسکراب های مصری، مجسمه های پوزئیدون و آفرودیت، موزاییک های کلیساهای بیزانسی و سنگ قبرها و مساجد مسلمانان،کلیساهای باستانی مسیحی و طیف وسیعی از اشیای باستان شناسی را نشان می دهد که تاریخ طولانی این قسمت از فلسطین بسیار غنی است.

جرالد بات (Gerald Butt) در کتاب زندگی در تقاطع: Life at the Crossroads:

تاریخ غزه اولین تاریخ جامع غزه را ارائه می کند. نویسنده ظهور و سقوط ثروت این نوار باریک ساحلی را توصیف می کند که برای بیش از چهار هزار سال محل ملاقات امپراتوری ها و تمدن های اروپایی، آسیایی و آفریقایی، چهارراهی برای فاتحان و یک بندر تجاری بزرگ در دریای مدیترانه بوده است.

غزه زمانی یک دولت شهر قوی بوده که از تهاجمات ارتش مصر جان سالم به در برده است. بابل، ایران، یونان، روم، بنی اسرائیل و بیزانس، اعراب، سلجوقیان، ممالیک ها، ترک ها و صلیبیون امواج مهاجمان فرهنگ و فناوری آنها را به غزه آورد و تجارت با جهان شناخته شده را تقویت کرد. غزه در زمان یونانیان دارای یک کتابخانه بزرگ، در زمان رومیان یک اداره کارآمد و برخی ساختمان‌های خوب، در زمان بیزانس کلیسای بزرگی وجود بود که توسط امپراطور Eudoxia برپا شده بود، دارای یک مدرسه بلاغت، یک انجمن، خیابان‌های ستون‌دار و یک شورای شهرداری.

چهار شی که تاریخ باستان غزه را نشان می دهد:
الف. دسته خنجر با تزئینات هندسی حکاکی شده، اوایل عصر مفرغ، ۲۷۰۰-۲۳۵۰ ق.م (استخوان، طول ۱۹.۵ سانتی متر).
ب اسکاراب مصری، عصر آهن یا دوره متوسط دوم (استاتیت لعابی، طول ۱.۴ سانتی متر، عرض ۱ سانتی متر، ضخامت ۰.۶ سانتی متر).
ج مجسمه: زن طبل دار، عصر آهن، قرن ۸-۷ قبل از میلاد (سرامیک، ارتفاع ۱۰ سانتی متر، عرض ۵.۲ سانتی متر، عمق ۵.۲ سانتی متر).
د مجسمه: سر با کلاه نوک تیز (احتمالاً سوارکار)، ایرانی، قرن ششم تا پنجم پیش از میلاد (سرامیک با مدل دست، ارتفاع ۳.۲ سانتی متر، عرض ۳ سانتی متر).
اداره آثار باستانی غزه

 

«بات از زائر ایتالیایی نقل قول می کند که در سال ۵۷۰ پس از میلاد از این شهر دیدن کرد و آن را “شهری دوست داشتنی و مشهور، با مردمانی نجیب که با هر نوع دستاورد آزادیخواهانه متمایز می شوند” یافت.»

بنابراین ، بات بی‌انصافی غرب را در توصیف شهروندان غزه، که عموماً به عنوان فلسطینی‌ها شناخته می‌شوند، نشان می‌دهد. این توصیف اشتباه احتمالاً از عهد عتیق، پس از جنگ‌های بین فلسطینیان و عبرانیان گرفته شده است.

فلسطینیان اصلی یکی از «مردم دریا» مرموز بودند که در قرن دوازدهم قبل از میلاد به سواحل جنوبی و شرقی مدیترانه رسیدند و در سال ۱۱۷۵ قبل از میلاد در غزه ساکن شدند. فلسطینیان قد بلندتر از مردم محلی بودند، لباس بلند می‌پوشیدند و سر را میپوشاندند، ارابه‌ها را می‌راندند، آهن را ذوب می‌کردند و با جزایر دریای اژه تجارت می‌کردند. آنها پنج ایالت شهری را در امتداد سواحل جنوبی شام با غزه به عنوان پایتخت خود تأسیس کردند. اگرچه عهد عتیق شهرت بدی به فلسطینیان داده است، اما مسلماً فلسطینیان بیشتر به فرهنگ سامی شباهت داشتند تا آنتاگونیست های (antagonist) محلی خود.

فلسطین تا ۲۰۰۰ سال دیگر به یک پستوی فرهنگی تبدیل نشد و تنها به این دلیل بود که فاتحان #سلجوقی این منطقه را چنان ویران کردند که هرگز بهبود نیافت. آنچه از تاریخ غنی غزه باقی مانده بود در جریان جنگ جهانی اول از دست رفت یا پس از اشغال غزه در سال ۱۹۶۷ میلادی غارت شد.

سرزمین غزه که برای بیش از ۳۰۰۰ سال به طور مداوم در یک چهارراه استراتژیک کلیدی در منطقه سکونت داشته است، در سراسر وجود خود کم‌ رنگ‌ترین تأثیرات بوده است.

همچنین با در نظر گرفتن دوره اولیه، عصر فراعنه و فلسطینیان کتاب مقدس، گزارش هایی از دوران هلنیستی، رومی و بیزانسی نیز ارائه شده است. آمدن اسلام، فاصله بین جنگ های صلیبی و دوره طولانی تسلط عثمانی، داستان را به جنگ جهانی اول می رساند.

تاریخ حیاتی غزه در قرن بیستم در دوره قیمومیت و درگیری با اسرائیل مورد بحث قرار می گیرد. با انتفاضه و برجستگی غزه در مبارزه جنبش ملی فلسطین برای بازیابی استقلال و ظهور دولت فلسطین به اوج خود می رسد.

بات تقریباً هر یک از ۱۵ فصل کتاب خود را در زمان حال را شروع می کند و سپس از یک جهش برای بردن خوانندگان به یک دوره تاریخی مناسب استفاده می کند و بنابراین پیوندها و چارچوب هایی را برای زمان حال به گذشته ایجاد می کند. پیام او تا حد زیادی این است که ما اینجا بوده ایم. غزه نه تنها در تقاطع تمدن ها بلکه بخشی از آن بود. تقریباً نیمی از کتاب به گذشته غزه قبل از اسلام و در واقع پیش از مسیحیت اختصاص دارد و بر سنت‌های فراموش شده اولیه و بت پرستان، کنعانیان، فلسطینیان و البته مهاجمان بسیار تأکید دارد.

غزه
بقایای باستان شناسی از تاریخ باستان غزه:
الف. آفرودیت یا هکات هلنیستی یا رومی (مرمر، ارتفاع ۴۸ سانتی متر)؛
 ب .بطری (آلباستر)، دوره کم، قرن ۴ تا ۳ قبل از میلاد (کلسیت، ارتفاع ۱۴.۵ سانتی متر)؛ 
ج .فیال کروی، رومی، قرن ۱ پس از میلاد (شیشه، ۶ × ۴ سانتی متر)
د .کوزه آنتروپومورفیک، رومی، قرن اول تا دوم میلادی (شیشه، ارتفاع ۹ سانتی متر، عرض ۴.۵ سانتی متر).

 

سنت غنی تجارت و خودکفایی اقتصادی برای مردم غزه امروزی غیرقابل تصور است، اما همانطور که بات اشاره می کند، این امر در صدها و هزاران سال پیش عادی بود. زندگی زمانی پر جنب و جوش، فیلسوفان، موسیقی دانان و متکلمان غزه در تضاد شدید با جامعه ظاهراً دو قطبی امروزی است که در دو اردوگاه ایدئولوژی سیاسی و اجتماعی قرار گرفته است.

درسی که تاریخ طولانی فلسطین به طور عام و غزه به طور خاص به ارمغان می آورد این است که با وجود رنج بی حد و حصری که بر غزه و مردم آن تحمیل شده است، مطمئناً بار دیگر به گوهری در امتداد دریای مدیترانه تبدیل خواهد شد. برای درک کاملتر از آن، زندگی بات در چهارراه کلید درک این است که چه جواهری افسانه ای است.

در سال ۷۳۴ قبل از میلاد امپراتوری #آشور کنترل منطقه را به دست گرفت و #غزه را مرز جنوبی خود قرار داد.

مرزی که قبل از گسترش بی سابقه امپراتوری هخامنشی ایران در سال ۵۳۹ قبل از میلاد ناپدید می شد. گسترش تجاری غزه از آن زمان به صورت تصاعدی تبدیل شد:

به عنوان یک نقطه انتقال بین مسیرهای کاروان بخور و فلفل از حضرموت (یمن) و مسیری که راه را به سوی مواد خام فلسطین باز می کرد، شهر و قلمرو آن در آن زمان به شدت دارای بندرهای متعددی بودند.

جهان هلنیستی که همیشه در زمینه مبادلات دریایی پیشتاز بود، برای ایجاد بندر و شهرک در چهار کیلومتری غزه وقت تلف نکرد. یونانی ها که احتمالاً از بوئوتیا سرچشمه می گیرند، آنتدون فلسطین را در حدود سال ۵۲۰ قبل از میلاد تأسیس کردند که از سال ۱۹۹۶ به لطف کاوش های مشترک مقامات فلسطینی و مدرسه کتاب مقدس و باستان شناسی فرانسوی اورشلیم آشکار شد. پس از آن، شغل غزه برای بیش از هزار سال تعیین شد. این در واقع تقاطع تمدن ها بین فرهنگ کاروان عربی نبطیان، مصر، شام، سوریه و جهان یونانی شد که تأثیر هنری آنها عمیقاً در این قلمرو ممتاز نفوذ کرد.

نه فتح اسکندر مقدونی در ۳۳۲ قبل از میلاد و نه فتح کاملاً ویرانگر توسط الکساندر یانئوس در سال ۹۶ قبل از میلاد نتوانستند سرنوشت سرزمینی را که در سال ۵۷ قبل از میلاد تحت حمایت پومپیوس از خاکسترش برخاسته بود، نابود کنند.

غزه که قبلاً در زمان رومیان مجلل بود، موقعیت خود را به عنوان یک بندر بزرگ تحت امپراتوری بیزانس بازیابی کرد. از قرن پنجم پس از میلاد محصولات آن تا انگلستان و اروپای غربی صادر شد، در حالی که مدرسه آن متکلمان برجسته ای مانند بارسانوفیوس، جان غزه ای و مارک دیاکون را پرورش داد، که نوشته هایشان عمیقاً بر ادبیات مسیحی چه در شرق و چه در غرب تأثیر گذاشت.

ورود مسلمانان در سال ۶۳۷ پس از میلاد، هاله شهر را تغییر نداد. این یک چهارراه محوری باقی ماند و از قرن هشتم به یک مدرسه حقوقی بسیار مشهور در تمدن اسلامی پناه داد که توسط امام محمد_شافعی تأسیس شد. غزه که توسط صلیبیون در قرن یازدهم مورد حمله قرار گرفت، دوباره توسط مسلمانان فتح شد و بعداً در امپراتوری عثمانی جذب شد و در عین حال یک ایستگاه مرکزی در مسیر زیارت باقی ماند.

غزه
اشیاء اسلامی از غزه:
الف: چراغ نفتی تزئین شده با عربی، اموی، قرن ۷-۸ (سرامیک، ۸.۵ x 6.5 سانتی متر، ارتفاع ۴ سانتی متر)
ب: استوانه تدفین با کتیبه های عربی، ایوبی، قرن ۱۲-۱۳ (مرمر سفید، ارتفاع ۳۹ سانتی متر، عرض ۳۳ سانتی متر، ضخامت ۵.۵ سانتی متر)
ج :بشقاب تزئینی با نقوش درخت خرما، مملوکی (سنگ آهک، ارتفاع ۳۳ سانتی متر، عرض ۲۶ سانتی متر، ضخامت ۱۰ سانتی متر)
در: نیم درهم، بحری مملوک، المنصور نورالدین علی، قاهره، ۱۲۵۷-۱۲۵۹ (نقره، ۲.۰۴۷ گرم).
© اداره آثار باستانی، مجموعه غزه و جودات خودری، غزه

بهترین از سراسر وب

عضویت
اطلاع از
guest

0 نظرات
بازخورد درون خطی
دیدن تمامی دیدگاه ها