نقاشی در ایران باستان

برای یافتن و پی بردن به هنر نقاشی ایرانی و رمز و راز و تخیلات و ارزوهای هنرمندان گذشته می بایست به درون غارها و بر روی صخره ها رفت و نهایتا بر روی صخره های کوهدشت لرستان و در غار دوشه قدیمی ترین نقاشی ایرانی که مربوط به هزاره هفتم ق.م است می توان دید .

نقاشی هایی که با گل اخری یا زغال و چربی حیوانات به کمک پرندگان بر روی دیوار غار نقش بسته اند . پس از نقاشی بر روی صخره ها و درون غارها نقاشی بر روی سفال صورت گرفت و ایرانیان ان زمان ( هزاره ششم ق.م ) احساسات و اندیشه های خود را بر روی ظروف سفالین پیاده می کردند .

با ورود به عصر مس و سنگ ( ۳۵۰۰ سال ق.م ) تصویر سازی بر روی ظروف سفالین به درجه کمال خود رسید . در این دوره تصویر ها علاوه بر بار مفهومی برای تزیین و فرم ظروف به کار گرفته می شد .

با کشف فلز و ساخت ظروف مفرغی کنده کاری بر روی انها اغاز شد .

سبک هخامنشیان که معرف نخستین سبک رسمی منسجم در هنر ایران بود بر اساس رسوم سلطنتی متداول در خاور نزدیک به ویژه کاخ های اشوری برای بیان عظمت و اقتدار شاهان هخامنشی صورت می گرفت .

در دوره ساسانیان علاوه بر نقش اندازی بر روی گچ  و تزیینات گچ بری ، نقاشی با موزاییک برای تزیین داخل کاخ ها متداول گشت . نقاشی به مفهوم بیان اندیشه و القای تعلیمات مذهبی در اواخر دوره ساسانی مطرح شد . ( تعلیمات مانی در کتاب ارژنگ روی پوست بهترین نمونه از این ادعاست )

مانویان در نقاشی بر جریان هنر اسلامی تاثیر گذاشتند و حتی برخی ، نقاشی مانوی را پایه نگارگری ایرانی اسلامی می دانند . نقاشی مانوی ، تصاویر را با خطوط موزون و رنگ های درخشان لاجوردی ، ابی روشن ، نارنجی ، سرخ و سبز ترسیم میکردند .

با پیدایش حکومت های مستقل ایرانی در عهد سامانیان ، شهرهای بخارا و سمرقند به کانون های فعال فرهنگی تبدیل شد . ( دیوار نگاره های حوالی نیشابور و سفالینه های منقوش نیشابور از همین دوره است ) .

دوره سلجوقیان یکی از مهمترین ادوار تاریخی هنر اسلامی و ادبیان فارسی بود  ( نقاشی ها روی سفالینه ، به ویژه سفال کاشان ، نمایانگر تصویر پردازی عهد سلجوقی است ) .

در دوره استیلای مغول بر ایران ، در کارگاه هاس سلطنتی نقاشان را به کار تصویر کردن کتاب ها گماردند ( شاهنامه فردوسی در این دوره بازنویسی و مصور شد ) .

از اوایل قرن هشتم کارگاه های شیراز تحت حمایت امیران اینجو فعالیت وسیعی را در مصور سازی متون ادبی به شیوه شاهنامه اغاز کردند .

این امیران به منظور مقابله با ایلخانان ، سیست تجلیل تاریخ گذشته ایران را در پیش گرفتند و در نتیجه گرایش به هنر چینی کمترین اثر را در نقاشی شیراز به جا گذاشت و مکتب شیراز سنت نقاشی ایرانی را تداوم بخشید .

منبع :

کتاب اشنایی با میراث فرهنگی , هنرهای سنتی و صنایع دستی نوشته شده توسط ارژنگ ربیعی