8 مورد از کهن‌ترین کتاب‌های جهان

بشر سیستم‌های نوشتاری خودش را در همان قرن سیزدهم قبل از میلاد مسیح و در بین‌النهرین باستان آغاز کرد که تمدن‌های مصر باستان و آکادی و سومری در آن منطقه ساکن بودند. با اینکه نمونه‌های اولیه از متن نوشتاری به حدود 2600 سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد، بعضی از نوشته‌های قدیمی روی الواح سنگی نوشته شدند و به این بستگی دارد که از چه کسی می‌پرسید که این الواح را جز کتاب‌ها بداند یا نه.

در مقاله امروز از متون نوشته شده روی الواح سنگی چیزی نمی‌گوییم و فقط قدیمی‌ترین کتاب‌ها (الواح یا صفحات مجلدشده) در دنیا را در نظر می‌گیریم که از زمان‌های قدیم تا به امروز به جا مانده‌اند.

8- انجیل گوتنبرگ – حدود 1450 – 1455

نویسنده: چاپ یوهانس گوتنبرگ

کشور مبدا: ماینز، آلمان

نسخه: لاتین

با اینکه انجیل گوتنبرگ به اندازه کتاب‌هایی که از دل تاریخ سالم مانده‌اند قدیمی نیست، اما به خاطر شگفتی‌اش به عنوان تولید انبوه کتاب چاپی با استفاده از ماشین چاپ در این فهرست قرار می‌گیرد. اصلا زمانی که مردم به کتاب سنتی فکر می‌کنند، انجیل گوتنبرگ، قدیمی‌ترین نسخه‌ای است که به ذهن‌شان می‌آید. یوهانس گوتنبرگ با اختراع ماشین چاپ و به پا شدن انقلاب صنعت چاپ در حدود 1450 – 1455، انجیل را به نسخه چاپی درآورد.

اسناد قدیمی نشان می‌دهند که برنامه‌ریزی شده بود تا 200 نسخه از انجیل روی کاغذ پارچه نخی و 30 نسخه از آن روی پوست مخملی حیوان چاپ شود. البته تعداد واقعی نسخه‌های چاپ‌شده نامشخص است و امروز، تنها 22 نسخه شناخته‌شده از تمام نسخه‌های به جامانده و انجیل‌های گوتنبرگ بین تمام آن‌ها کمیاب‌ترین و باارزش‌ترین نسخه چاپی دنیا محسوب می‌شود.

7- کتاب کلز – حدود 800 بعد از میلاد مسیح

نویسنده: نامشخص (احتمالا راهب‌های ایونا، اسکاتلند)

کشور مبدا: ایرلند

نسخه: لاتین

کتاب کلز یا کتاب کلمبا با آن دست‌نوشته‌های مصورشده، یکی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های ایرلند محسوب می‌شود که قدمتش به حدود 800 سال بعد از میلاد مسیح برمی‌گردد. قبل از تاریخ‌گذاری کتاب به حدود 800 سال بعد از میلاد مسیح، محققان باور داشتند که این کتاب احتمالا از کتاب انجیل کلمبا، یک راهب ایرلندی در قرن ششم بوده باشد. نام این کتاب از صومعه کلز آمده که برای قرن‌ها در آنجا قرار گرفته می‌شده و در حال حاضر هم به صورت دائمی در کتابخانه کالج ترینیتی در دوبلین، ایرلند به نمایش گذاشته می‌شود.

این کتاب با تزئینات عجیب و غریب و پیچیده‌اش، یکی از بهترین نمونه‌های دست‌نوشته مصور محسوب می‌شود که شامل 4 انجیل از عهد جدید و 340 برگه از پوست گوساله است.

6- انجیل سنت کاتبرت – حدود قرن هفتم بعد از میلاد مسیح

نویسنده: نامشخص (احتمالا راهب‌های صومعه مانکورمث جارو)

کشور مبدا: انگلستان

نسخه: لاتین

انجیل سنت کاتبرت قدیمی‌ترین کتاب اروپایی به جامانده از حدود قرن هفتم میلادی است. این کتاب یک کپی از انجیل سنت جان است که به آن انجیل سنت کاتبرگ نامگذاری شده بود. این کتاب بعد از مرگ جان کاتبرگ در سال 687 در تابوتش گذاشته شده بود. اما زمانی که تابوت سنت کاتبرت برای فرار از یورش وایکینگ‌ها به صومعه‌اش منتقل شد، این کتاب در سال 1104 در کلیسای جامع دورهام برای بار دیگر کشف شد.

بعد از اینکه کشف این کتاب، برای مدتی به صورت شخصی نگهداری می‌شد تا اینکه در سال 1769 به جامعه یسوعیان در بلژیک اهدا شده بود. از سال 1979 هم به کتابخانه بریتانیا در لندن قرض داده شد که صاحبان فعلی‌اش حدود 14 میلیون دلار برای خرید این کتاب به یسوعیون پرداخت کردند.

5- اناجیل گاریما – حدود 330 – 650 بعد از میلاد مسیح

نویسنده: آبا گاریما (به روایتی از صومعه آبا گاریما)

کشور مبدا: اتیوپی

نسخه: زبان گعز

اناجیل گاریما دو کتاب بشارتی از صومعه آبا گاریماست که به عنوان قدیمی‌ترین دست‌نوشته کامل مصور مسیحی محسوب می‌شود. محققان تا همین دهه گذشته همیشه معتقد بودند که قدمت این کتاب‌ها به قرن یازدهم میلادی برمی‌گردد، اما تاریخ‌گذاری کربنی جدید نشان می‌دهد که قدمت این کتاب‌ها بین 330 – 650 بعد از میلاد مسیح تخمین زده می‌شود.

به گفته راهب‌های صومعه آبا گاریما، از زمان کشف این کتاب‌ها، در صومعه نگهداری و محافظت شده بود. آن‌ها همچنین باور دارند که این کتاب‌ها را آبا گاریما، یکی از سلطنتی‌های بیزانس نوشته شده که موسس این صومعه هم بوده است. یک صحاف بریتانیایی با بودجه یک صندوق میراث اتیوپی که یک خیریه بریتانیایی برای نگهداری از آثار کشف‌شده به صومعه‌های اتیوپی کمک می‌کند، این کتاب‌ها را در چیزی حدود یک دهه گذشته بازسازی کرده بود.

4- کتابخانه ناگ حمادی – قرن سوم – قرن چهارم بعد از میلاد مسیح

نویسنده: نامشخص (احتمالا راهب‌های پاشومین

کشور مبدا: ناگ حمادی، مصر

نسخه: قبطی

کتابخانه ناگ حمادی، مجموعه‌ای از سیزده کد دفن‌شده در یک کوزه مهروموم‌شده است که محمد السامان آن را در سال 1945 در شهر مصری ناگ حمادی کشف کرده بود. نوشته‌های کشف‌شده در این کدها به احتمال زیاد درباره رساله‌های عرفانی و متعلق به کورپوس هرمیتکوم و ترجمه/ اصلاح جزئی کتاب (جمهور افلاطون) است. یکی از کدها تنها نوشته کامل شناخته‌شده از انجیل توماس را در خودش دارد.

عده‌ای معتقدند که قدمت این کدک‌ها به قرن سوم و چهارم برمی‌گردد و تصور می‌شود بعد از اینکه سنت آتاناسیوس استفاده از کتاب‌های غیرمتعارف را در 367 بعد از میلاد مسیح غدغن کرده، این کتاب در جایی دفن و مخفی شده بود. بعد از کشف آن هم، کدها به تحقیقات مدرن مسیحیت اولیه و فلسفه روحانی (گنوسیزم) تاثیرگذار بوده است.

3- کدکس سینائیتیکوس (انجیل سینا) – حدود 330 – 360 بعد از میلاد مسیح

نویسنده: کپی به واسطه کاتبان متفاوت

کشور مبدا:  سینا، مصر

نسخه: یونانی

کدکس سینائیتیکوس که معمولا به انجیل سینا شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین کتاب‌هایی با تنها دست‌نوشته قدیمی از انجیل مسیحی محسوب می‌شود که تا به امروز بخش زیادی از آن هنوز دست‌نخورده باقی مانده است. این کتاب یک نسخه دست‌نویس از انجیل با متن یونان باستان هفتادگانی (سپتوآگینت) است که چهار کاتب آن را در قرن چهارم نوشته بودند.

این کتاب به عنوان یکی از بهترین کتاب‌ها با متون یونانی عهد جدید محسوب می‌شود که برای تحقیق ری متون کتاب مقدس بسیار کاربردی بوده است. با اینکه بخش‌های زیادی از عهد عتیق از این کتاب مفقود مانده، اما محققان معتقدند که این کتاب در ابتدا شامل هر دو عهد عتیق و عهد جدید بود.

2- الواح طلایی پیرگی – حدود 500 سال قبل از میلاد مسیح

نویسنده: تیفاری ولیناس، پادشاه کائر

کشور مبدا: پیرگی، ایتالیا (سانتا سورا امروزی)

نسخه: اتروسکی و فنیقیه

الواح طلایی پیرگی در حین حفاری سال 1964 در شهر بندری باستانی پیرگی، ایتالیا کشف شده بود که قدمتش هم به حدود 500 سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد. با اینکه این الواح در واقع کتاب نیستند، اما سوراخ‌های دورتادور هر لوح نشان می‌دهد زمانی مجلد بودند. این لوح‌ها به خاطر دو زبانه بودن (دو الواح به اتروسکی باستان و لوح سوم به زبان فنیقیه نوشته شدند) بسیار جالب‌توجه هستند.

مققان به خاطر متن دوزبانه این الواح می‌توانند با استفاده از دانش زبان فنیقیه، الواح زبان اتروسکی را هم تفسیر کنند.

1- کتاب طلایی اتروسکی – حدود 600 سال قبل از میلاد مسیح

نویسنده: نامشخص

کشور مبدا: بلغارستان

نسخه: اتروسکی

با اینکه شناخت زیادی درباره کتاب طلایی اتروسکی وجود ندارد، اما معتقدند که این کتاب، قدیمی‌ترین کتاب دنیاست که قدمتش به حدود 600 سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد. تمام این کتاب از طلای 24 عیار ساخته شده و شامل 6 صفحه مجلد می‌شود که طراحی‌هایش یک سوارکار، یک حوری، یک چنگ و چند سرباز را نشان می‌دهد. این کتاب در اواخر دهه 1950 در یک آرامگاه در حین کنده‌کاری حفر کانالی در راستای رودخانه استروما در بلغارستان کشف شده بود.

یابنده این کتاب که خواسته بود ناشناس باقی بماند در سال 2003 میلادی، کتاب را به موزه تاریخ ملی بلغارستان اهدا کرد. به گفته رئیس آن زمان موزه، بوجیدار دیمیتروف، دو متخصص در صوفیه، بلغارستان و لندن، انگلستان صحت و اعتبار این کتاب را تصدیق کرده بودند.